دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
دانشکده علوم انسانی
گروه آموزشی حقوق
پایاننامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد رشته: حقوق خصوصی
عنوان:
مسوولیت مدنی ناشی از انتقال خون آلوده
استاد راهنما:
دکتر اکبر ایمانپور
استاد مشاور:
دکتر مقصودی
نگارش:
شیما پورقاهردوست
تابستان 93
باسمه تعالی
«تعهدنامه اصالت رساله یا پایان نامه»
اینجانب شیما پورقاهردوست دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته در رشته حقوق خصوصی که در تاریخ 1393/06/15 از پایان نامه خود تحت عنوان: مسوولیت مدنی ناشی از انتقال خون آلوده با کسب نمره17 و درجه بسار خوب دفاع نمودهام، بدینوسیله متعهد می شوم:
1) این پایان نامه / رساله حاصل تحقیق و پژوهش انجام شده توسط اینجانب بوده و در مواردی که از دستاورد های علمی و پژوهشی دیگران (اعم از پایان نامه، کتاب، مقاله و … ) استفاده نموده ام، مطابق ضوابط و رویه موجود، نام منبع مورد استفاده و سایر مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج کرده ام.
2) این پایان نامه / رساله قبلا برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی ( هم سطح، پایین تر یا بالاتر ) در سایر دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی ارائه نشده است.
3) چنانچه بعد از فراغت از تحصیل، قصد استفاده و هر گونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و … از این پایان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.

4) چنانچه در هر مقطعی زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشی از آن را می پذیرم و واحد دانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصیلی ام هیچگونه ادعایی نخواهم داشت./
نام و نام خانوادگی
تاریخ و امضاء
با تشکر از استاد راهنمای عالی قدر جناب آقای اکبر ایمان پور چرا که بدون راهنماییهای ایشان تامین این پایان نامه بسیار مشکل می نمود.همچنین استاد مشاور عزیز جناب آقای دکتر رضا مقصودی که از محضر پر فیض تدریس و راهنمایی هایشان بهره ها برده ام.
با سپاس از دو وجود مقدس
آنان که ناتوان شدند تا ما به توانایی برسیم،موهایشان سپید شد تا ما رو سفید شویم.
تقدیم به پدرم،دلیل بودنم که الفبای زندگی را از او آموختم.بزرگواری که همیشه چتر محبتش بر سرم بوده و هست.مادرم،بلند تکیه گاهم که عشق ورزیدن را از او آموختم.مهربانی که دامان پر مهرش یگانه پناهم است.
فهرست مطالب
مقدمه1
فصل اول:کلیات5
1-1:تاریخچه انتقال خون و فواید آن و سازمان مربوطه5
1-1-1:تاریخچه انتقال خون در قرآن و سنت5
1-1-2:فواید انتقال خون6
1-1-3:سازمان انتقال خون و سابقه آن10
1-2:اهداف و وظایف سازمان انتقال خون12
1-2-1:اهداف سازمان12
1-2-2:وظایف سازمان13
1-2-2-1:تهیه فرآورده های خونی14
1-2-2-2:معاملات راجع به فرآورده های خونی15
1-3:مفهوم مسئولیت مدنی و انواع و مبانی و ارکان آن16
1-3-1:مفهوم مسئولیت16
1-3-2:انواع مسئولیت17
1-3-2-1:مسئولیت های قانونی17
1-3-2-1-1:مسئولیت کیفری17
1-3-2-1-2:مسئولیت مدنی18
1-3-2-2:مسئولیت های اخلاقی و وجدانی19
1-3-3:اقسام مسئولیت مدنی19
1-3-3-1:مسئولیت قراردادی19
1-3-3-2:مسئولیت مدنی(ضمان قهری)20
1-3-4:مبانی مسئولیت مدنی در حقوق ایران20
1-3-4-1:مبانی مسئولیت مدنی در فقه20
1-3-4-1-1:قاعده اتلاف20
1-3-4-1-2:قاعده لاضرر21
1-3-4-1-3:قاعده غرور22
1-3-4-1-3-1: ادله قاعده غرور22
1-3-4-1-4:قاعده تسبیب24
1-3-4-1-5:قاعده ضمان ید25
1-3-4-1-6:قاعده اقدام26
1-3-4-2:مبانی مسئولیت مدنی در قانون26
1-3-4-2-1:نظریه های کلاسیک مسئولیت26
1-3-4-2-1-1:نظریه تقصیر26
1-3-4-2-1-2:نظریه ایجاد خطر27
1-3-4-2-1-3:نظریه تضمین حق27
1-3-4-2-2:نظریه مسئولیت مطلق28
1-4: ارکان مسئولیت مدنی29
1-4-1:وجود ضرر29
1-4-1-1:مفهوم و اقسام ضرر29
1-4-1-2:شرایط ضرر قابل مطالبه30
1-4-2:فعل زیانبار31
1-4-3:رابطه سببیت32
1-4-3-1: نظریه ی برابری اسباب33
1-4-3-2: نظریه ی سبب نزدیک یا آخرین سبب33
1-4-3-3:نظريه سبب متعارف و اصلی33
1-5:منابع مسئولیت مدنی34
1-5-1:منابع عام34
1-5-1-1:قانون مدنی34
فصل دوم:مصادیق خون های آلوده و اشخاص مسئول درانتقال آن و مقایسه قواعد فقهی با آن37
2-1:مصادیق خون های آلوده37
2-1-1:ایدز38
2-1-2:هپاتیت40
2-1-2-1:هپاتیت A40
2-1-2-2:هپاتیت B41
2-1-2-3:هپاتیت C41
2-1-2-4:هپاتیت DوE42
2-2: اشخاص مسئول درانتقال خون42
2-2-1:اشخاص حقیقی مسئول42
2-2-1-1:مسئولیت پزشک42
2-2-1-2:مسئولیت عامل حادثه45
2-2-2:اشخاص حقوقی مسئول46
2-2-2-1:مسئولیت مراکز درمانی46
2-2-2-2:مسئولیت دولت48
2-2-2-3:مسئولیت سازمان انتقال خون53
2-3:مقایسه قواعد فقهی باآن54
2-3-1:قاعده لاضرر در مسئولیت ناشی از انتقال خون آلوده54
2-3-2: قاعده اتلاف در مسئولیت ناشی از انتقال خون آلوده55
2-3-3:قاعده غرور در مسئولیت ناشی از انتقال خون آلوده56
2-3-3-1:ارتباط میان غار و مغرور از نظر علم و جهل56
2-3-3-2:استناد به قاعده غرور در مورد انتقال خون آلوده58
2-3-3-3:تداخل دو قاعده اتلاف و غرور59
فصل سوم:شرایط مسئولیت مدنی و نحوه جبران خسارت در انتقال خون آلوده61
3-1:شرایط مسئولیت61
3-1-1:ورود ضرر به زیان دیده61
3-1-2:فعل زیانبار61
3-1-3:اثبات آلودگی خون(رابطه سببیت)62
3-2:نحوه جبران خسارت66
3-2-1:شیوه های عمومی جبران خسارت66
3-2-1-1:جبران خسارات مادی66
3-3-2:شیوه جبران خسارت در انتقال خون آلوده73
3-3-2-1:جبران خسارت مادی73
3-3-2-2:جبران خسارت معنوی78
3-3-3:نحوه توزيع بار مسئوليت در انتقال خون آلوده83
نتیجه گیری و پیشنهاد85
مراجع91
مقدمه
1. بیان مسئله و اهمیت موضوع
همه انسانها ممکن است در طول زندگی خود توسط عوامل محیطی و یا با انجام برخی رفتارها در معرض ابتلا به آلودگی های مختلف میکروبی قرار گیرند.تصدي گری انتقال خون توسط نهادها و افراد صالح و متخصص از آن روی از ضرورت برخوردار است که خون منبع بسياري از ميكروب هاي ناقل بیماریها است.از عوامل مهم انتقال آلودگی های میکروبی در بین انسانها،تماس مستقیم یا غیر مستقیم با خون فرد آلوده به میکروب ها می باشد.بسیاری از افراد آلوده به چنین میکروب هایی،از آلودگی خویش آگاه نبوده و فاقد علائم بالینی مشهود آن بیماری هستند. وجود آلودگی پنهان در چنین افرادِ به اصطلاح “ناقل میکروب”، علاوه بر اینکه منجر به تاخیر در شناسایی و اقدامات پیشگیرانه در فرد مزبور می شود،خطر بالقوه ای برای انتقال آلودگی به افراد دیگر به شمار می آید.انتقال دهندگان چنین میکروب هایی معمولا به طور تصادفی و از طریق بررسی های آزمایشگاهی مختلف شناسایی می شوند.
خون يكي از مواردي است كه در بدن انسان به وجود آمده و بدن انسان نياز شديدي به آن دارد به گونه اي كه نبود آن امكان حيات و ادامه زندگي را مختل مي كند و كمبود و نقصان خون به جزء از طريق تزريق خون به بدن انسان قابل جبران نيست.به همين منظور سازمانها و مراكز و محل هايي به عنوان مركز انتقال خون در كشورها به وجود آمده است كه فرآورده هاي خوني را از اشخاصي كه قادر به اعطاي آن هستند، دریافت و نگهداری می کنند تا در صورت نياز به اشخاص و افراد و مصدوماني كه به آن نيازمند هستند تزريق شود. حال خون انتقال داده شده ممکن است در مواردی ناسالم و ناقل بیماری و بالطبع ورود خسارت به فرد انتقال شونده شده و موضوع از بعد مسوولیت مدنی واجد جنبه حقوقی گردد.
در این میان خون سالم به خوني گفته مي شود كه داراي عوامل پاتوژن(ويروس ها و باكتري ها و…)،داروها الكل و مواد شيميايي نباشد و سبب ايجاد بيماري در فرد گيرنده خون نشود(به نقل از سايت اطلاع رساني سازمان انتقال خون).سازمان انتقال خون کلیه اهداکنندگان را مورد بررسی قرار می دهد تا ایمنی دریافت کنندگان و اهداکنندگان تامین شود.براي به دست آوردن چنين خوني انجام آزمايشات غربالگري بر روي خون هاي اهدا شده(از نظر هپاتيت،ايدز و سفليس)و نيز مصاحبه و معاينه دقيق توسط پزشك به منظور انتخاب اهداكنندگان مناسب،الزامي است که در آن ضمن ارزیابی های مختلف پزشکی احتمال انجام رفتارهای غیربهداشتی، با دقت مورد سوال و کنکاش قرار می گیرد.در این میان پاسخ صادقانه داوطلبان اهدای خون می تواند نقش مهمی در تامین سلامت سیستم اهدای خون ایفا کند.این مشارکت می تواند به شکل راهنماییهای مهم پزشک به افراد برای شناسایی وضعیت سلامت آنان باشد که سهل انگاری در آن سبب خسارت جبران ناپذیری برای فرد و خانواده او به همراه دارد.خون اهدا شده، در آزمایشگاههای سازمان برای اطمینان از سلامت آن تحت آزمایشاتی از قبیل ایدز،هپاتیت B ،هپاتیت C قرار میگیرد.
انتقال خون از این جهت که ممکن است خسارتی به اعطاکننده و گیرنده آن وارد نماید از منظر حقوقی و مسوولیت مدنی از اهمیت بسیاری برخوردار است.موضوع انتقال خون آلوده و مسئولیت ناشی از آن به ویژه از دهه1980میلادی به بعد که ویروسهای ایدز،هپاتیت کشف شدند و مشخص شد که یکی از راههای انتقال این ویروس ها از طریق انتقال خون آلوده به بدن شخص سالم است، اهمیت ویژه ای پیدا کرده و مورد توجه حقوقدانان قرار گرفته است.
یکی از روش های کشف آلودگی احتمالی بررسی و شناسایی رفتارهایی در افراد است که می توانند منجر به انتقال آلودگی های مختلف میکروبی شوند.این رفتارها را اصطلاحا “رفتارهای پرخطر و غیر بهداشتی “نامند.انجام رفتارهای غیر بهداشتی خطر سرایت میکروبها به بدن را به همراه دارد که ممکن است سبب بیماری فرد شود.روابط جنسی نامطمئن و بی بندوبار،خالکوبی و تاتو با سوزن و یا انجام اقداماتی برای محو آنها از پوست، اقدامات مامایی و زایمانهای خانگی،نیشتر زدن تزریق بوتاکس و اقدامات زیبایی، اعتیاد تزریقی، حجامت و … از شایع ترین رفتارهای پرخطر در انتقال خون آلوده محسوب می شوند.
موضوع خون و انتقال آن از بسیاری جهات در علم حقوق قابل طرح و بررسی است.موضوع انتقال خون گاه از این جهت که اعطاکننده آن در مقابل آن وجهی را مطالبه نماید موضوع فروش خون و مشروعیت داد و ستد آن مطرح می شود.مثلا در حقوق فرانسه حداقل در موردی که شخص مستقیما خونش را به دیگری اعطا می کند،در اینکه خون بتواند موضوع داد و ستد قرار بگیرد، تردید وجود دارد.ولی در فرضی که خون در مرکز انتقال خون نگه داری و مورد آزمایش قرار می گیرد و به فرآورده های خونی تبدیل می شود و بر حسب مورد به نیازمند منتقل می شود،می تواند موضوع بیع قرار بگیرد.در نظام کامن لا در اینکه خون کالا محسوب شود و به عنوان یک کالای تجاری مورد داد و ستد قرار بگیرد تردید وجود دارد و دکترین و رویه قضائی به خاطر تردیدی که در این زمینه وجود دارد از پاسخ صریح به آن خودداری نموده وسکوت کرده اند.در حقوق اسلام [نیز]در این باره تردید وجود دارد.اگرچه نسبت به جواز اخذ وجه در برابر اعطای خون فتوا داده شده است.اما ظاهرا این نه از باب فروش است،به گونه ای که خون مبیع به حساب آید،بلکه جواز اخذ وجه را در مقابل حق اختصاص یا اجازه خون گرفتن دانسته اند.(کاظمی،27:1386)
با این توضیح که به فرآيند انتقال خون يا فرآورده هاي خوني از شخص اهدا كننده به دستگاه گردش خون فرد ديگر، انتقال خون گفته مي شود، انتقال خون هنگامي صورت مي گيرد كه خون اهدا شده پس از تجويز پزشك با تزريق در سياهرگ دريافت كننده به طور مستقيم در جريان خون او وارد مي شود. با وجود آزمايش هاي مختلف و دقيق خون هاي اهدائي انتقال خون براي شخص دريافت كننده داراي خطراتي است.خطراتي كه درصد احتمال آنها تابع عوامل گوناگون است;واكنش شديد به انتقال خون،واكنش هاي دفاعي يا آلر‍ژي،واكنش هاي ملايم پوست،انتقال عوامل عفونت زا از جمله ويروس اچ آي وي و باكتري ها در صورت رعايت نكردن مسائل بهداشتي.اين بحث جزء مباحث مهم در سطح جهاني و نظام هاي گوناگون حقوقي است.باید گفت اين موضوع در كشور ما ايران نيز مطرح شده و در چند سال اخير حتي به جوامع قضايي نيز كشيده شده است.
با توجه به افزایش و شیوع رفتارهای آگاهانه یا نا آگاهانه پرخطر1 در جامعه امروزی که موجب انتقال خون آلوده و سپس ورود ضرر و زیان به فرد انتقال گیرنده می شود، پژوهش در خصوص ابعاد حقوقی مسوولیت مدنی عاملان آن و نحوه جبران خسارت از اهمیت غیر قابل انکاری برخوردار است که در پژوهش حاضر به آن ها پرداخته شده است.
2.پرسش های تحقیق
الف: پرسش های اصلی:
1-در صورت انتقال خون آلوده مسئولیت بر عهده کدام شخص یا اشخاص قرار می گیرد؟
2-در فرض تعدد مسئولین نحوه توزیع بار مسئولیت به چه شکل است؟(تساوی تضامن یا شکل سوم؟)
ب: سوالات فرعی:
1.در صورت شناسایی اشخاص مسئول و تعیین نحوه توزیع بار مسئولیت کدام یک از اشکال جبران خسارت های پذیرفته شده در نظام حقوقی ایران جهت جبران خسارات متضرر(شخص آلوده)قابل درخواست و اعمال است؟
در مورد فرضیه تحقیق باید گفت که عوامل گوناگونی در جریان انتقال خون آلوده مداخله دارند.که از آن جمله ارگان دولتی به عنوان مجری خدمات عمومی سازمان انتقال خون و شخص تزریق کننده خون و آمر قانونی وی می باشند.در این خصوص با توجه به اینکه نظام مسئولیت مدنی ایران بر مسئولیت با تقصیر مبتنی است مقصر مسئول شناخته می شود.در صورت اثبات تقصیر هریک از اشخاص فوق الذکر طبق اصل تساوی توزیع مسئولیت یا اصل تساوی در جبران خسارت در فرض تعدد مسئولین در نظام حقوقی ایران مسئولین به نحو تساوی ضامن جبران خسارت هستند که این می تواند فرضیه اصلی ما باشد.همچنین به نظر می رسد جبران خسارت متضرر از تزریق خون آلوده به شکل پرداخت هزینه های درمان تا زمان حیات و جبران خسارات مادی و معنوی وراث در خصوص فوت شخص آلوده مناسبترین شکل جبران خسارت و مطابق با قواعد مندرج در قانون مدنی و مسئولیت مدنی است.
3.اهداف تحقیق
هدف از انجام این پژوهش این است که راهکاری نشان دهیم که به وسیله آن زیان دیده بدون اینکه درگیر قواعد پیچیده مسولیت مدنی و اثبات آن شود بتواند خسارت خود را دریافت کند. همچنین سازمان انتقال خون و بیمارستانها جزء بهره وران این پژوهش تلقی می گردند.همچنین بنا است با تبیین علمی و با پرداختن به مسایل حقوقی پراختلاف و مبهم مرتبط، پاسخ ها و راهکارهای مناسب و منصفانه که منطبق با قوانین جاری باشد جهت استفاده محاکم و کنشگران حرفه ای آن (مانند قضات و وکلا) ارائه شود.
همچنین قصد بر این است که ادبیات و مبانی نظری مرتبط با موضوع تقویت شود. در این پایان نامه علاوه بر بررسی مسئولیت هریک از عاملان انتقال خون در حقوق ایران و همچنین فقه، تلاش شده است از یافته ها و تجربیات سایر نظام های حقوقی- به ویژه کشورهایی که در این زمینه پیشرو محسوب می شوند- استفاده شود.
4.پیشینه تحقیق
در خصوص موضوع این پایان نامه پژوهش های چندانی در داخل کشور مشاهده نشده و نو محسوب می شود، به نحوی که فقط دو اثر که هر دو در قالب مقاله هستند نگارش یافته اند: یکی مقاله ای است تحت عنوان « مسئولیت بدون تقصیر ناشی از انتقال خون آلوده» که توسط خانم نسرین کریمی نگارش یافته و در فصلنامه حقوق پزشکی،سال چهارم،شماره چهاردهم،پاییز 1389 به چاپ رسیده است، و دوم، مقاله «مسئولیت مدنی ناشی از انتقال خون آلوده» نوشته دکتر محمود کاظمی است که در فصلنامه حقوق،مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی،دوره37،شماره3،پاییز1386 به چاپ رسیده است.علاوه بر این باید افزود که رایی موسوم به رای پرونده هموفیلی ها نیز وجود دارد که خود تحولی نو در صدور آراء قضایی بوده است.بنابراین، تحقیق حاضر، نخستین پژوهش جامع در خصوص موضوع است که در قالب پایان نامه انجام می شود.
5.روش تحقيق
پژوهش حاضر به روش تحقیق تحلیلی- توصیفی انجام شده است. روش مزبور با توجه به مسأله تحقیق و ابزارهای قابل دسترس، و نیز ماهیت تحقیق انتخاب شد. در روش فوق، از ابزار کتابخانه ای استفاده شده است. منابع تحقیق ابتدا شناسایی، مطالعه و فیش برداری شد. در مرحله بعد، با استفاده از مطالعات صورت گرفته از منابع داخلی و خارجی، مساله تحقیق و پرسش های مربوطه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
فصل اول:کلیات
1-1:تاریخچه انتقال خون و فواید آن و سازمان مربوطه
1-1-1:تاریخچه انتقال خون در قرآن و سنت
ما انسان ها را خداوند متعال به گونه ای آفریده است که خواه ناخواه به هم محتاجیم تا اموراتمان بگذرد، وظایف بشری بین همه ما تقسیم شده است تا چرخ دنیا بچرخد و نوع بشر در این کره خاکی به حیات خود ادامه دهدو در این چرخه نیازها،پر است از صحنه های زشت و زیبا.گاه شاهدیم که انسانی برای داشتن آن چه که حتی نیازی به آن ندارد از خون دیگران هم نمی گذرد، تا جایی که اگر  از دستش بر آید نوع بشر را از روی زمین محو می کند تا خودش بماند و خودخواهی های خودو گاه شاهدیم که این انسان سراسر شگفتی از محبوبترین های خودش چشم می پوشد و همه را یکجا تقدیم دیگران می کند ، بدون چشم‌داشت، بدون توقع می بخشد و در راه نوع دوستی از هیچ کوششی فرو گذار نمی کند.
این زیبایی ها گاه چنان زلال و شفاف می شود که دنیایی دیگر در وجود این نیکی ها خلق می شود ، دنیایی از زلالی ها ، دنیایی از نور ، دنیایی از الوهیت ، و این وقتی است که انسان این موجود شگفت، این اعجوبه هستی، با تمام ضعف و ناتوانی اش می آید و برای خدا کاری می کند و می داند که خداوند متعال، بی نیاز از این تلاش اوست اما این بی نیازی خدا او را قانع نمی کند، این انسان می خواهد مثل خدا باشد، می خواهد کارهای خدایی بکند.مثلا کاری می کند که به یک انسان حیات می بخشد، می آید و چون خورشید جان بخشی می کند . می آید و دنیایی بزرگ به وسعت قلبی را می سازد که خداوند متعال با همه عظمتش در آن جا می شود و این مهم میسر نمی شود مگر با قدم برداشتن برای خدا و در راه خدا، همانطور که خداوندمتعال در قرآن کریم در آیه 52 سوره آل عمران می فرماید:”هرگز به مقام نیکویی و مرتبت نیک،کاری نخواهید رسید مگر از آنچه خود دوست می دارید در راه خدا انفاق کنید.خداوند البته بدان آگاه است”.
وقتی ما آنچه را دوست داریم و برایش ارزش فراوانی قائلیم در راه خداوند متعال و برای رضایت او می بخشیم ،این به معنای از دست دادن آن نیست بلکه به معنای ارزش بخشیدن به محبوب هایمان است.در بین همه بخشش هایی که می توانیم داشته باشیم، مایه گذاشتن از جان و وجود خود، نهایت و کمال ایثار است، و این ویژگی بندگان برگزیده خداوند است.
امیرمومنان علی(علیه السلام) فرمود:”ايثار خوي نيكوكاران و شيوه نيكان است.در جاي ديگر فرمود:ايثار نيكوترين احسان و بالاترين مراتب ايمان است”.(خوانساري،164:1340 )گاهی ما می توانیم با یک قدم به برگزیدگی خداوند متعال برسیم، و بشویم آن بنده خاص خدا که توجه ویژه ای به ما دارد.
گاهی باید جان داد تا به این مقام رسید، گاهی باید مال داد و گاهی هم چند قطره خون ما را به مقام ایثارگران در نزد خداوند متعال می رساند.
1-1-2:فواید انتقال خون
از هر 10نفر شخص بیمار بستری شده در بیمارستان،یک نفر نیاز به خون دارد. از جمله افراد مصرف کننده خون و فرآورده های خونی مي توان از،بیماران دیالیزی،بیماران نیازمند به جراحی های بزرگ(قلب کلیه مغز استخوان و…)،نوزادان مبتلا به زردی ناشی از ناسازگاری خون مادر و جنین، پیوند اعضاء،سوختگی های شدید، انواع سرطان به خصوص در مرحله شیمی درمانی، همچنین بیماران مبتلا به بعضی از کم خونی های شدید نظیر بیماری تالاسمی ماژور و برخی از اختلالات خونریزی دهنده مثل بیماری هموفیلی نام برد.در خصوص بیماری های نام برده شده،ذکر توضیحاتی مفید است.
تالاسمی:یک نوع بیماری خونی است که طیف وسیعی دارد.این بیماری انواع مختلفی را شامل ميشود از جمله تالاسمی مینور(خفیف)و تالاسمی ماژور(شدید).بیماری تالاسمی شدید کم خونی ارثی و شدیدی است که به دلیل اختلال ژنتیکی در ساختمان هموگلوبین گلبول قرمز،عمر گلبول های قرمز در جریان انتقال خون کاهش یافته و گلبول های قرمز به سرعت از بین می روند.کودکان مبتلا به تالاسمی ماژور از همان سال اول تولد دچار کم خونی شدید می شوند و این کم خونی سبب بزرگ شدن بعضی از ارگانهای بدن و تغییر قیافه ظاهری آنها می شود.این افراد برای جلوگیری از کم خونی و تغییر قیافه باید به طور منظم(ماهی یکبار)خون دریافت کنند.در واقع ادامه حیات آنها به دریافت منظم خون وابسته است.هم اکنون در کشور ما حدود 20000نفر به تالاسمی ماژور(شدید)مبتلا هستند.
هموفیلی:یک بیماری خونی ارثی است که علت اصلی آن،وجود نقص در ژنهایی است که مسئول ساخت فاکتورهای انعقادی است که در این بیماران وجود ندارد.این جایگزین شامل تزریق فاکتورهای غلیظ شده از خون های اهدایی و یا استفاده از یک فرآورده خونی به نام “رسوب کرایو” که حاوی این فاکتور است صورت می گیرد.اگرچه امروزه با استفاده از فن آوریهای نوترکیب DNA ساخت این فاکتورها آغاز شده است اما در عمل هنوز هم بیشتر این محصولات از خون های اهدایی اهداکنندگان خون بدست می آیند.
در اواسط قرن هفدهم میلادی برای نخستین بار«جین باپتیست دنیس»2با اهدای خون خود به یک شخص نیازمند توانست کمک بزرگی به رفع نیازهای هم نوع خود کند.(روزنامه اعتماد،15مرداد1386) برخلاف باور عامه، اهدای خون بیش از آنکه حرکتی اخلاقی باشد،گام مهمی برای حفظ سلامتی فرد اهداکننده است(روزنامه اعتماد،15مرداد1386).يکي از دلايل تاثير اهداي خون بر سلامتي فرد اهداکننده آن این است که پيش از هر بار اهداي خون سلامت فرد اهدا کننده با سنجش ميزان فشار خون، ضربان قلب، ميزان هماتوکريت هاي خون (گلبول هاي قرمز خون) بررسي شده و سپس اجازه اهدا به فرد داده مي شود. به اين ترتيب بسياري از بيماري هاي فرد مانند فشار خون بالا، مشکلات خوني، ناراحتي هاي قلبي و… با همين آزمايش هاي به ظاهر ساده اما مهم شناسايي مي شود. بنابراين زماني که با هدف اهداي خون به ديگران مورد آزمايش قرار مي گيريم، ناخواسته وضعيت خود را نيز مورد بررسي قرار داده ايم. پژوهشگران دانشگاه کانزاس امريکا و کوپيو فنلاند با بررسي 6500فرد بالاي 50 سال که به طور مرتب خون اهدا مي کردند، دريافتند دليل اصلي سلامت اين افراد به ويژه عدم ابتلاي آنها به بيماري هاي قلبي – عروقي به ويژه سکته قلبي، متعادل بودن ميزان آهن خون اين افراد است.سيستم خون سازي بدن به گونه‌اي است كه با افزايش جريان خون در بدن طي مدت كوتاهي مقدار خون اهدا شده را جايگزين مي‌كند(روزنامه اعتماد،15مرداد1386).
تحقیقات نشان داده است که، به طور کل، برخی مردم معمولاً بیشتر از میزان مورد نیاز روزانه خود آهن مصرف می کنند. مصرف آهن بیشتر از حد توصیه شده، تولید رادیکال های آزاد در بدن را بیشتر می کند. رادیکال های آزاد موجب ایجاد تغییرات سلولی می شود که عملکرد طبیعی سلولها را مختل کرده و خطر برخی بیماری های اهدای خون مقداری از آهن اضافه را که می تواند موجب تولید رادیکال آزاد در بدن شود، بیرون می برد. درواقع، تحقیقات نشان داده است که مردهایی که خون اهدا می کنند معمولاً کمتر در خطر ابتلا به بیماری های قلبی قرار دارند. ازآنجا که بیماری های قلبی متداولترین علت مرگ در مردان است، این می تواند یکی از بهترین فواید اهدای خون بر سلامتی آنها باشد.پژوهشگران دریافتند دلیل اصلی سلامت اهداکنندگان خون به ویژه عدم ابتلای آنها به بیماری های قلبیعروقی به ویژه سکته قلبی، متعادل بودن میزان آهن خون این افراد است. اهدای خون حدوداً فقط یک ساعت از وقت برنامه پرمشغله زندگی شما را می گیرد و درعوض جان یک انسان را نجات می دهد. اهدای خون نه فقط برای کسی که که سلولهای خونی را دریافت می کند، بلکه برای سلامت اهدا کننده نیز فواید بسیار دارد.گرچه آشکارترین فایده اهدای خون، احساس فوق العاده ناشی از بخشیدن چیزی به کسی که به شدت به آن نیاز دارد است،اما فواید آن بر سلامتی اهداکننده فراتر از اینهاست.
علی رغم اینکه نیمی از جمعیت کشور ما را زنان تشکیل می دهند،تنها شاهد 10% جمعیت آنها در امر اهدا خون هستیم.حال انکه در کشورها یتوسعه یافته این رقم به 30 تا50 درصد می رسد.وقتي از اهداي خون سخن گفته مي شود،بايد شرايط اهداكنندگان نيز مورد بررسي قرار گيرد كه سبب بيماري دريافت كننده خون نشود و همچنين سلامت اهداكننده نيز مورد نظر قرار گيرد.از جمله شرايط اصلي اهداكنندگان خون مي توان به موارد زير اشاره كرد:
1-سن:داشتن حداقل سن 18سال تمام و حداكثر 60سال تمام مي باشد و براي دفعات بعدي اهداكننده مستمر حداكثر 65 سال است كه اهداكنندگان مستمر بالاتر از 65 سال فقط در صورت داشتن مجوز از مدير پزشكي پايگاه خون به عمل مي آيد.
2-وزن:از 50 كيلوگرم به بالا
3-تعداد دفعات و فواصل اهداي خون:فواصل اهداي خون كامل8هفته است.به اين معني كه اهداكننده با فاصله 8هفته مي تواند مجددا خون اهدا كنند مشروط بر اين كه تعداد دفعات اهداي خون در طول 12 ماه،از 4بار براي آقايان و 3بار براي خانمها تجاوز نكند.
4-نبض:به طور معمول تعداد نبض بين 50تا100عدد در دقيقه براي اهدا خون مورد قبول است كه پزشك اهداي خون براي مدت 15 ثانيه نبض اهداكننده را شمارش مي كند.در خصوص اهداكنندگاني كه تعداد نبض آنها كمتر از 50 عدد در دقيقه است،فقط در صورتي پذيرفته مي شود كه ورزشكار حرفه اي يا قهرماني باشند.
5-فشار خون:فشار خون بيشينه(سيستوليك)بايد ما بين 90-180ميلي متر جيوه باشد و فشار خون كمينه(دياستوليك)بايد مابين 50-100ميلي متر جيوه باشد.فشار خون بيشينه نبايد بيشتر از 180 ميليمتر و فشار خون كمينه نبايد بيش از 100ميليمتر جيوه باشد.اهداكنندگاني كه فشار خون بيشينه بيش از 180 ميليمتر جيوه و فشار خون كمينه بيش از 100ميليمتر جيوه دارند فقط پس از ارزيابي پزشك مركز اهدا خون پذيرفته مي شوند.
6-اهداكنندگاني كه دارو مصرف ميكند بايد براي اهدا خون مورد ارزيابي قرار گيرند.
7-درجه حرارت:درجه حرارت دهان نبايد بيشتر از 5/37درجه سانتي گراد باشد.
8-هموگلوبين و هماتوكريت:ميزان هموگلوبين قابل قبول،حداقل 5/12 گرم در دسي ليتر و هماتوكريت 38% مي باشد.(علي اصغر فردي فرد،كارشناس ارشد خون شناسي و بانك خون)
قبل از اینکه اجازه اهدای خون به شما داده شود، سطح هموگلوبین شما که میزان آهن در بدنتان را ارزیابی می کند، بررسی می شود. اگر این سطح پایین باشد اجازه اهدای خون در آن روز به شما داده نمی شود. هر زمان که برای اهدای خون پیش قدم شوید، سطح هموگلوبین شما سنجیده می شود و فقط هر هشت هفته یکبار اجازه اهدای خون به هرکس داده می شود تا از خالی شدن بیش از حد آهن از بدنتان جلوگیری شود. این می تواند راه بسیار خوبی برای چک کردن مداوم میزان آهن خون نیز باشد.
در صورتی که داوطلب فاقد یکی از شرایط اهدای خون باشد،برای اهدای خون پذیرفته نمی شود و اصطلاحا معاف می گردد.این معافیت می تواند گاها موقت یا دائم باشد.در معافیت موقت،فرد در مراجعه اولیه خود نمی تواندخون اهدا نماید ولی پس از سپری شدن مدتی که بسته به علت معافیت،متفاوت می باشد،می تواند برای اهدای خون مراجعه نماید.از برخی موارد معافیت موقت می توان ابتلا به برخی بیماری ها مانند سرماخوردگی و آنفلونزا،اعمال دندانپزشکی اخیر،مصرف برخی از داروها مانند آنتی بیوتیکها،آسپرین ها،دریافت واکسن و…نام برد.همچنین حالات خاص مانند بالا یا پائین بودن فشار خون،بارداری،شیر دهی،سقط جنین،داشتن برخی رفتارهای پرخطر را افزود.اما در مورد معافیت دائم،فرد براي حفظ سلامت خود و یا گیرنده خون،اجازه اهدای خون را تا پایان عمر ندارد.برخی از این موارد به قرار زیر است:ابتلا به بیماری های زمینه ای مانند بیماری های قلبی و عروقی،بیماری های ریوی شدید مانند آسم،سکته مغزی،دیابت قندی وابسته به انسولین و…ابتلا به بیماری های عفونی مانند هپاتیت ، ایدز و تزریق مواد مخدر.این افراد برای حفظ سلامت خود و گیرنده خون،نباید هرگز خون اهدا کنند. به طور كلي از انواع اهداكنندگان خون مي توان موارد زير را نام برد:
1.اهداكنندگان پولي
اين دسته از اهداكنندگان كساني هستند كه در ازاي دريافت پول يا كالايي كه قابليت تبديل به پول را دارد،مبادرت به اهداي خون مي نمايند.اين دسته از اهداكنندگان ممكن است سلامت بيمار گيرنده خون و خود را به خطر بياندازند زيرا اين امكان وجود دارد كه به خاطر دريافت پول،به سوالات مربوط به سلامت خود پاسخ صحيح ندهند.بنابراين خون اين افراد نمي تواند به عنوان منبع تامين خون سالم در نظر گرفته شود.البته شايان ذكر است كه اين شيوه اهداي خون در بيشتر نقاط دنيا منسوخ شده ست.
2.اهداكنندگان جايگزيني(فاميلي)
اين دسته از افراد فقط در زماني كه خونشان مورد نياز يكي از اعضاي خانواده يا آشنايان باشد،اهدا مي شود.قاعدتا خون اين دسته از افراد سالم تر از اهداكنندگان پولي است ولي با اين حال ممكن است به خاطر تحت فشار بودن از طرف اعضاي خانواده و يا نگراني براي بيمار خود،به سوالات مورد نظر پاسخ درست و صحيح ندهند و سبب انتال آلودگي به فرد گيرنده خون شوند.همچنين بستگان بيمار نيازمند به خون ممكن است با پرداخت پول افرادي را تشويق به اهداي خون نمايند.بنابراين اهداي خون جايگزين، اين امكان را دارد كه در بردارنده سيستمي مخفي از اهداي خون پولي باشد.
3.اهداكنندگان داوطلب بدون چشم داشت مادي
اين دسته از افراد كساني هستند كه كاملا داوطلبانه و بدون چشم داشت مادي مبادرت به اهداي خون خود مي نمايند و در قبال آن چيزي دريافت نمي كنند.انگيزه اصلي اين افراد كمك به ديگران مي باشد.اين نوع از اهداي خون مناسب ترين روش براي تامين خون سالم مي باشد و اهدا كنندگان داوطلب سالم ترين و قابل اعتمادترين گروه داوطلبان را تشكيل مي دهند.در ميان اهداكنندگان داوطلب، بهترين افراد داوطلباني هستند كه به صورت مستمر خون اهدا مي كنند.اين نوع از داوطلبان حس مسئوليت بيشتري نسبت به جامعه دارند و آگاهي بيشتري نسبت به اهميت اهداي خون و پيشگيري از عفونت هاي منتقله از راه خون دارند(علي اصغر صفري فرد،كارشناس ارشد خون شناسي و بانك خون).
با در نظر گرفتن فوایدی که اهدای خون بر سلامتی افراد دارد درکنار فواید معنوی آن، مطمئناً اهدای خون داوطلبان بسیار بیشتری پیدا خواهد کرد. فقط کافی است هر دو ماه یکبار یک ساعتی را روی یک صندلی اهدای خون استراحت کنید تا از کلیه فواید جسمی و معنوی آن بهره مند شوید. همیشه یادتان باشد شاید یک نفر نیازمند این بخشش سخاوتمندانه شما باشد.به جهت ترغيب مردم جهان به اهداي خون،روز 14ژوین (24خرداد)به عنوان روز جهاني اهداكنندگان خون نام گذاري شده است.بايد افزود سازمان بهداشت جهاني،جامعه بين المللي انتقال خون،اتحاديه بين الملي سازمان اهداكنندگان خون و فدراسيون بين المللي جمعيت هاي صليب سرخ و هلال احمر چهار ارگان جهاني حامي اهداي خون هستند(همشهري آنلاين).
1-1-3:سازمان انتقال خون و سابقه آن
در دوره ساسانیان خون در انتشار بیماری ها بسیار موثر بود.در عصر اسلام نیز به خونگیری و حجامت برای سلامتی بدن توصیه های بسیاری شده است.در این میان با کشف سیستم گردش خون در قرن17میلادی توسط میشل سروه اسپانیایی3 و ویلیام هاروی انگلیسی4، اقدام های مختلفی برای انتقال خون صورت گرفت که به علت ایجاد عوارض و واکنشهای مرگبار،وقفه ای بیش از یک قرن در انتقال خون ایجاد شد.انتقال خون به روش علمی،نخستین بار توسط “جیمز بلاندل” در سال 1818میلادی انجام شد (پايگاه اطلاع رساني تبيان)و با کشف گروههای خونی توسط “لنداشتاینر” دوران نوین انتقال خون در اوایل قرن بیستم آغاز شد.پیش از سال 1324انتقال خون به طور پراکنده در ایران، در بیمارستاهای مختلف انجام می شده است.ولی در این مورد شواهد قابل اعتمادی وجود ندارد.خانم و آقای دکتر بوئر از فرانسه که در سال 1324به عنوان متخصص بیهوشی به ایران آمده بودند در بیمارستان سینا و احتمالا بیمارستانهای دیگر انتقال خون انجام داده اند.در همین سالها مرحوم آقای دکتر آژیر نیز در امر انتقال خون در بیمارستانهای دانشکده پزشکی فعالیت می کردند.در سال 1331 مرکز انتقال خون شیر و خورشید سرخ سابق توسط دکتر احمد آژیر تاسیس و شروع به کار کرد.
در بین سالهای 1333-1337 اقداماتی برای استاندارد نمودن مرکز انتقال خون شیروخورشید سرخ با کمک مرحوم دکتر مارسل بالقازار(رئیس وقت انستیتو پاستور ایران)،مرحوم دکتر نفیسی(مدیر عامل جمعیت)،مرحوم دکتر آژیر و دکتر افتخاری به عمل آمد که نتیجه مطلوبی نداشت.در سالهای دهه 1330کارشناسان بین المللی به دعوت مقامات مختلف برای سروسامان دادن به انتقال خون ایران آمدند، پیشنهاداتی در این زمینه دادند که مورد توجه قرار نگرفت. مرکز خون ارتش از سال 1340 تلاشهایی در زمینه تهیه فرآورده های سلولی (گلبول قرمز متراکم و پلاکت متراکم)و پلاسمایی(رسوب کرایو و پلاسمای منجمد تازه)در حد محدود نمود.مقدار تهیه شده این فرآورده ها به علت کمی مصرف در بیمارستانهای ارتشی محدود بود و گاه گاهی با بخش خون بیمارستان دانشکده پزشکی تهران در تهیه این فراورده های مورد نیاز آن بخش نیز همکاری های محدودی می نمود.در همین سالها بود که با همکاری انستیتو پاستور ایران اقدام برای پالایش پلاسما و تهیه فرآورده های آن صورت گرفت که با وجود موفقیت تام در این زمینه به علت کمبود ماده اولیه و پلاسما گسترش چندانی نیافت.در سال 1353که سازمان انتقال خون که تنها مرجع تصمیم گیری در زمینه تامین و توزیع خون و فرآورده های خونی سالم در ایران است تاسیس شد و انتقال خون در ایران قانون مند گردید.اگرچه مراکز متعدد در ایران با امکانات محدود در راستای تامین خون بیماران فعالیت می کردند ولی با تاسیس سازمان انتقال خون این تاسیس وارد مرحله جدیدی شد.هزینه های این سازمان از بودجه کل کشور به صورت کمک تامین می گردید ولی در سال 1358سازمان انتقال خون به عنوان یک دستگاه دولتی وابسته به وزارت بهداری در آمد و تابع مقررات عمومی دولت گردید.نبود تشکیلات و ساز و کار منظم مشکل عمده سازمان بود.سرویسهای دولتی و خصوصی (به جز تا حدودی مرکز خون ارتش)متکی به داوطلبان حرفه ای بودند که اغلب از افراد محروم جامعه بودند و در مقابل وجه ناچیزی،علی رغم برخوردار نبودن از سلامت کافی اقدام به خون دادن می نمودند. در تاریخ30/3/1363 پس از پیروزی انقلاب اساسنامه ای مشتمل بر هیجده ماده و ده تبصره طراحی و به اجرا در آمد.باید افزود که در سال 1374نیز طرح شبکه خون رسانی کشور در شورای عالی تصویب و مورد اجرا گذاشته شد.
1-2:اهداف و وظایف سازمان انتقال خون
1-2-1:اهداف سازمان
در اغلب موارد تزريق خون و فرآورده هاي خوني تنها راه نجات بيماران و مصدومان است و ازآنجائيكه تاكنون هيچ ماده اي جانشين خون اين مايع حيات بخش نگرديده است، تنها منبع توليد خون ، انسانهاي متعهد، آگاه و معتقد هستند كه با اهداء مستمر خون خود سازمان انتقال خون را كه وظيفه تهيه و پالايش، آزمايش وپخش خون را بعهده دارد ياري مي نمايند .
در اين راستا سازمان انتقال خون سعي نموده همواره براساس استاندارد هاي تعريف شده در جهت ارتقاء سطح رضايت و آسايش اهداء كنندگان و مستمر نمودن آنان تلاش نمايد تا با تأمين خون وفرآورده هاي سالم مورد نياز بيماران، به رسالت اصلي سازمان انتقال خون،تاکید بر حفظ سلامت کارکنان و بیمارانی که از خدمات سازمان انتقال خون بهره مند می گردند،دست يابد.
کیفیت خون و فرآورده های خونی از مهمترین مسائلی است که از بدو تاسیس سازمان انتقال خون مورد توجه مدیران بوده است.سازمان انتقال خون ایران علاوه بر اینکه در سطح کشور که در منطقه آسیای مرکزی خاورمیانه و شمال آفریقا خود را به عنوان سازمانی با عالیترین کیفیت تثبیت کرده است.با توجه به آمارهای ارائه شده در سال1384در مراکز خونگیری می توان به موقعیت و جایگاه وبژه سازمان انتقال خون نه تنها در ایران و منطقه خاور میانه بلکه در کشورهای در حال توسعه آگاه شد.از جمله اهداف سازمان را می توان از منظر مشتری،مالی،فرآیندهای داخلی و از منظر یادگیری و رشد مورد بررسی قرار داد.
از جمله اهداف سازمان از منظر مشتری،می توان به ارتقای کیفیت خدمات آموزشی و پژوهشی،همچنین افزایش رضایت شرکت های پالایش گر پلاسما و افزایش رضایت اهداکنندگان و وزارت بهداشت و بیماران و مراکز درمانی از خون و محصولات خونی اشاره کرد.در مورد اهداف سازمان از منظر مالی می توان به توسعه منابع مالی جدید از طریق اشخاص حقیقی و حقوقی،ارتقای بهره وری منابع،کاهش هزینه های غیر ضروری و افزایش درآمدها و …. اشاره کرد.و در خصوص اهداف سازمان از منظر فرآیندهای داخلی،استقرار سیستم تضمین کیفیت سلامت و مراقبت از خون،ارتقا کیفیت فرآورده های خون،ارتقا و توسعه آزمایشگاههای مرجع انتقال خون،توسعه تولید محصولات جدید،ارتقا فرآیند تولید پلاسما،ارتقا و توسعه نظام خدمات آموزشی و پژوهشی،ارتقا و توسعه فرآیند جذب،انتخاب و حفظ اهداکنندگان،ارتقای فرآیندهای بهداشتی،ایمنی و محیط زیستی،افزایش کارایی فرآیندهای پشتیبانی،ارتقای فرآیند توزیع و مصرف خون و محصولات خونی می تواند از جمله اهداف سازمان از منظر فرآیندهای داخلی باشد.و در مورد اهداف سازمان از منظر یادگیری و رشد می توان به ارتقاء سطح مهارت و تخصص کارکنان،افزایش مشارکت کارکنان در پیشبرد اهداف استراتژیک،افزایش رضایت و انگیزه کارکنان،توسعه فناوری های نوین انتقال خون،توسعه فناوری اطلاعات در سازمان اشاره نمود.انتقال خون به عنوان یکی از جنبه های درمان،نقش مهمی در پزشکی دارد و همانند بسیاری از مسائل مربوط به امر درمان،دارای عوارضی است که با توجه به شدت و نوع آنها مشکلات مختلفی در گیرندگان خون ایجاد میکند(تيموري نقده،5:1385) و علی رغم مزایای آن،از یک طرف سبب نجات جان بیماران میشود و از طرفی در صورت عدم رعایت احتیاط های لازم،عوارض بسیاری به همراه دارد و در مواردی حتی به مرگ نیز می انجامد(نوری،1380:مقدمه).
1-2-2:وظایف سازمان
از آنجایی که خون سالم نجات دهنده زندگی ست بسیاری از افراد در سراسر جهان همه روزه به خون و فراورده های خونی نیاز پیدا می کنند به طوری که از هر سه نفر در دنیا یک نفر در طول زندگی نیاز به خون و فرآورده های آن پیدا می کنند.در حال حاضر با وجود پیشرفت های بسیار چشمگیر در علم پزشکی هنوز هیچ گونه جایگزین مصنوعی برای خون ساخته نشده است و فقط خونی که توسط انسانهای نیکوکار اهدا می شود می تواند جان انسانهای دیگر را از مرگ نجات دهد. در حال حاضر در کشور
113مرکز انتقال خون خدمات خون رسانی را به عهده دارند.مراکز کلیه استانهای کشور دارای پایگاههای انتقال خون هستند که در آنها بخش های آزمایشهای غربالگری بر روی خونها و فرآورده ها انجام می شود.همچنین 35شهرستان هم دارای مراکز انتقال خون هستند ،که مجهز به امکانات برای انجام کلیه فرآیندهای تهیه فرآورده و آزمایشات غربالگری هستند.
در این میان می توان سازمان انتقال خون را تنها متولی تهیه خون به شمار آورد که باعث همسویی و متمرکز کردن امکانات موجود در زمینه طب انتقال خون شده است.تعطیل شدن بنگاههای واسطه و خاتمه بخشیدن به سیستم خرید و فروش خون از اولین دست یافته های این سازمان بود.پس از بروز انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی بهترین فرصت برای شناسایی و معرفی نقش مهم و ارزشمند سازمان انتقال خون به وجود آمد.این سازمان با تربیت نیروهای مورد نیاز کشور درطب انتقال خون نقش مهمی در گسترش این علم و شناسایی آن داشته است.همچنین سعی شده است تا از طریق مدیریت پژوهش و تاسیس مرکز تحقیقات خون پژوهش های انجام شده را هدفمند ساخته و آن را در پیوند با فعالیت های علمی سازمان هدایت نماید.ارزش نتایج حاصله از این تحقیقات به گونه ای است که دستاوردهای ناشی از آن علاوه بر انتشار در نشریه های داخل و خارج کشور و ارائه در سمینارهای بین المللی موجب افزایش کیفیت فعالیت های جاری سازمان گردیده است.به منظور انسجام بیشتر فعالیتهای سازمان انتقال خون همزمان با تصویب اساسنامه سازمان اداره ای تحت عنوان “اداره روابط عمومی و بسیج اهداکنندگان” تشکیل شد.اين مجموعه تحت نظارت مستقيم مدير عامل سازمان اداره مي گرديد. كه با توجه به اهميت موضوع آموزش جامعه و ساماندهي اهداكنندگان مستمر از تير ماه 1381 در ستاد مركزي سازمان فعاليت مربوط به بسيج اهداكنندگان از روابط عمومي جداشده و به صورت يك مديريت مستقل و تحت نظارت مستقيم دفتر مدير عامل در آمد و در تاريخ 7/2/82 پايگاه هاي استاني نيز موظف به جدا كردن دفاتر بسيج اهداكنندگان از ”روابط عمومي“ و اداره آنها تحت نظارت مستقيم مدير پايگاه و معرفي يك نفر به عنوان مسئول اين دفتر شدند. سپس با فعال شدن دفاتر استاني و برقراري ارتباط با اهداكنندگان بنا به پيشنهاد برخي از مسئولين دفاتر استاني بسيج اهداكنندگان، مبني بر تغيير نام اين دفتر ، طبق مصوبه شوراي معاونين و مديران سازمان در تاريخ 17/3/83 به ”دفتر آموزش، جذب و حفظ اهداكنندگان“ تغيير نام یافت.
1-2-2-1:تهیه فرآورده های خونی
به منظور توسعه هرچه بیشتر امور مربوط به انتقال خون و جلوگیری از خون فروشی توسط دلالان حرفه ای،دولت سازمان انتقال خون ایران را حسب ماده واحده قانون تشکیل سازمان انتقال خون ایران مصوب 1361 و اساسنامه قانونی آن در 18 ماده در سال1363، تهیه فرآورده های مختلف خونی،سلولی،پلاسمایی و آزمایشات ایمنی و گروه بندی برای آماده کردن خون را،به عهده این سازمان قرار داده است.این سازمان می تواند با توجه به وظایف تعریف شده وزارت بهداشت،درمان و آموزش پزشکی در امر تولید وتوزیع فرآورده های خونی مثل تعیین سهمیه واردات،انتخاب فروشنده خارجی و…(محمدخانی،98:1386)و قانون اساسی،اساسنامه این سازمان در ماده1 و بند2،5،11،12 و تبصره آن،مواد 1و2 قانون مربوط به مقررات پزشکی و دارویی بند5 و تبصره بند8 ماده6 قانون تشکیلات و وظایف بهداشت درمان و آموزش پزشکی،اقدام به تولید و توزیع فرآورده های خونی نماید.سازمان داراي تشكيلاتي بسيار مستقل از وزارت بهداري بوده و مطابق قانون تنها سازمان و تشكيلات مملكتي بوده كه مي توانسته در امر جمع آوري خون و توليد فرآورده هاي خوني فعاليت،نظارت،كنترل و تصميم گيري نمايد.
همان طور که گفته شد،تهیه و تولید خون و فرآورده های آن بر عهده سازمان انتقال خون قرار گرفته است.همچنین در خصوص توزیع آن،خون و فرآورده های آن به مراکز بهداشتی،درمانی،بیمارستانها و سایر سازمانها و موسسات داده می شود.با توجه به ماده 4 این اساسنامه باید خاطر نشان کرد که تهیه،تامین و توزیع خون برای مصرف کننده در سراسر کشور رایگان می باشد.همچنین در تبصره همین ماده در غير موارد اورژانس سازمان مي‌تواند اعطاي خون را به بيمار مشروط به جايگزيني تمام يا قسمتي از خون مصرف شده توسط بستگان سالم بيمار بنمايد.
چنانچهبيمار به هر نحوي احتياج به خون داشته و فاميلي هم نداشته باشد، جايگزيني خون مطرح نخواهد بود.
باید افزود که مرکز پژوهش و پالایش خون به عنوان زیر مجموعه ای از سازمان انتقال خون وظیفه تولید فرآورده های خونی را به عهده داشت.اما در سال 1387 به عنوان یک شخصیت حقوقی مستقل،دارای وظایفی و تعهداتی جدای از سازمان انتقال خون شد.
1-2-2-2:معاملات راجع به فرآورده های خونی
بسیاری از فقهای متاخر در آن زمان،با استناد به آیاتی از قران کریم(آیه 3 سوره مائده،آیه 145 سوره انعام و …)،سنت و روایات(اسماعیلی،1373 :150و151)5،به این دلیل که فایده و منفعت عقلایی برای خون انسان متصور نبودند و به لحاظ مالکیت نداشتن خون،حکم به حرمت خرید و فروش آن صادر کرده بودند و از مصادیق اکل مال به باطل می دانستند.حال اینکه امروزه ما میدانیم که بدون استفاده از خون و فرآورده های خونی،در امر درمان با مشکلات بسیاری مواجه می شویم و بسیاری از جراحی ها غیر ممکن می شود.در این راستا سازمان انتقال خون ممکن است برای تامین و تولید فرآورده های خونی،اقدام به واردات و خرید آن از کشورهای دیگر نماید حال که خرید و فروش خون از غیر مسلمانان و بلاد کفر جایز می باشد.
از سوی دیگر،اقتصاد انتقال خون یکی از برنامه های سازمان در خصوص دریافت هزینه های مرتبط با خون مصرف شده در زمینه توریست درمانی در کشور برای خارجی هایی که جهت درمان به ایران می آیند است.این موضوع به نفع کل



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

دیدگاهتان را بنویسید