دانشگاه آزاد اسلامي
واحد بين‌‌المللی بندر انزلی
پایان نامه کارشناسی ارشد رشته : حقوق M.A
گرایش : خصوصی
موضوع :
مسئولیت مدنی ناشی از سقط جنین
استاد راهنما :
دکتر محمدرضا شرافت پیما
استاد مشاور :
دکتر اسماعیل نعمت اللهی
نگارنده:
سپیده صحت
سال تحصیلی: 1391 – 1392

دانشگاه آزاد اسلامي
واحد بين‌‌المللی بندر انزلی
پایان نامه کارشناسی ارشد رشته : حقوق M.A
گرایش : خصوصی
موضوع :
مسئولیت مدنی ناشی از سقط جنین
استاد راهنما :
دکتر محمدرضا شرافت پیما
استاد مشاور :
دکتر اسماعیل نعمت اللهی
نگارنده:
سپیده صحت
سال تحصیلی: 1391 – 1392
سپاسگزاری
بر خود لازم مي‌دانم تا از اساتید محترمی که من را در نگارش این پایان نامه یاری داده‌اند قدردانی کنم مخصوصاً استاد راهنمای اینجانب جناب آقای دکتر محمدرضا شرافت پیما و استاد مشاور جناب آقای دكتر اسماعیل نعمت اللهی که با صبر و بردباری طریق علم آموزی را برمن هموار کردند و همچنین از تمام اساتیدی که در دوران تحصیلم از محضر ایشان فیض برده ام کمال تشکر و قدر دانی را دارم.
امیدوارم این نامه پایانی آغاز همراهی با قافله علم وادب باشد.
تقدیم با بوسه بر دستان پدر و مادرم
که آفتاب مهرشان در آستانه قلبم،همچنان پابرجاست و هرگز غروب نخواهد کرد.
فهرست مطالب
چکیده1
مقدمه2
1- بیان مسئله2
2- سئوالات تحقیق4
3- فرضیه‌هاي تحقیق4
4- ضرورت تحقیق4
5- پیشینه تحقیق5
6- اهداف تحقیق6
7- روش تحقیق6
فصل اول : كليات
1-1- مفهوم سقط جنین8
1-1-1 سقط10
1-1-2- مفهوم پزشکی جنین11
1-1-3- مفهوم حقوقی جنین12
1-2- بررسی مشروعیت یا ممنوعیت سقط جنین13
1-2-1- تئوری آزادی مطلق14
1-2-2- تئوری ممنوعیت مطلق17
1-2-2-1-دلایل طرفداران ممنوعیت مطلق19
1-2-2-2- آثار ممنوعیت مطلق سقط جنین22
1-2-3- تئوری آزادی مشروط23
1-2-4-موضع حقوق ایران در برابر سقط جنین24
1-3- ممنوعیت ومشروعیت سقط جنین از دیدگاه فقهی25
1-3-1-دیدگاه فقهای شیعه25
1-3-2- دوتئوری جدید درفقه30
1-3-3- رهیافت های تازه درفقه34
1-4- ضمانت اجرای سقط جنین38
1-4-1- مسئولیت کیفری38
1-4-2- مسئولیت مدنی46
1-4-2-1- مسئولیت خارج از قرارداد47
1-4-3- جایگاه جبران خسارت در حقوق و اسناد بين‌‌المللی49
1-4-4- نظام خسارت بدنی در حقوق اسلام50
فصل دوم : مبنا و اركان مسئوليت مدني در سقط جنين
2-1- مبنای مسئولیت مدنی به طور کلی53
2-1-1- نظریه تقصیر53
2-1-2- نظریه ایجاد خطر56
2-1-3- نظریه تضمین حق58
2-1-4- نظریه مختلط59
2-1-5- جمع بندی و اعلام نظریه مقبول60
2-2- مبنای مسئولیت مدنی ناشی از سقط جنین61
2-3- ارکان مسئولیت مدنی به طور کلی63
2-3-1- ورود خسارت63
2-3-2- فعل زیان بار66
2-3-3- رابطه سببیت68
2-4- ارکان مسئولیت مدنی ناشی از سقط جنین70
2-4-1- فعل زیانبار70
2-4-1-1- مسئولیت ناشی از انجام فعل71
2-4-1-2-مسئولیت مدنی ناشی از ترک فعل پزشک73
2-4-2- ورود خسارت74
2-4-3- رابطه سببیت75
2-4-3-1- اجتماع اسباب به نحو طولی75
2-4-3-2- اجتماع اسباب به نحو عرضی77
2-4-3-3- اجتماع چند سبب با تاثیر جداگانه و چگونگی تقسیم مسئولیت مدنی79
2-4-3-4- اجتماع چند سبب به صورت مستقل80
فصل سوم : اشخاص مسول درسقط جنین وقلمرو مسولیت آنها
3-1-در خواست کننده سقط جنین82
3-2- پزشک83
3-2-1- مسئولیت مدنی پزشك85
3-2-2- انواع مسئولیت پزشکی89
3-2-3- مسئولیت کیفری و مسئولیت انتظامی90
3-3- والدین91
3-3-1- مسئولیت مدنی والدین92
فصل چهارم : آثار مسئوليت مدني در سقط جنين
4-1- نظریه جبران خسارت در مسئولیت95
4-1-1- مفهوم جبران خسارت95
4-1-2- شیوه های جبران خسارت97
برگرداندن وضع زیاندیده به صورت پیشین خود97
جبران خسارت از راه دادن معادل97
4-2- مبنای خسارت98
4-2-1- مصادیق خسارت101
خسارت مادی102
خسارت معنوی103
4-3- خسارت بدنی104
4-3-1- عناصر خسارت بدنی107
4-3-2- دیه و خسارات مازاد بر دیه107
4-3-2-1- خسارت مازاد بر دیه در سقط جنین111
4-4- عوامل رافع مسئولیت در سقط جنین111
4-4-1 عوامل پزشکی112
4-4-1-1- اختلالات ژن ها (ژنتیکی)113
4-4-1-2- سندرم داون یا عقب ماندگی مغولی113
4-4-1-3- اختلالات محیط رحم مادر114
4-4-2- عوامل قانونی115
فصل پنجم : نتيجه‌گيري و ارائه پيشنهاد‌ها
فهرست منابع120
چکیده
مسئولیت مدنی ناشی از سقط جنین از مواردی است که به صورت خاص ارکان مسئولیت مدنی را در این رابطه بررسی مي‌کند و در بررسی هایی که در رابطه با مبنای خسارت و آثار ناشی از آن مي‌شود به عنصر تقصیر اشاره شده و به عبارت دیگر تقصیر به عنوان مبنای مسئولیت ناشی از سقط جنین پذیرفته مي‌شود. جبران خسارت در نظام مسئولیت مدنی ناشی از سقط جنین براساس دیه خواهد بود هر چند در این زمینه بحث‌هاي بسیاری مبنی بر مجازات بودن یا خسارت بودن دیه مطرح است ولی باید گفت که دیه در مسئولیت مدنی ناشی از سقط جنین جنبه مجازات دارد و برای تامین خسارت‌هاي مادی و معنوی والدین و اشخاص مسئول در این رابطه باید از جبران خسارت‌هاي دیگری نیز استفاده شود زیرا دیه تنها جبران مادی خسارت وارده مي‌باشد در حالی که در قانون برای جبران خسارت معنوی هیچ مقرره‌اي ذکر نشده است به عبارت دیگر معیار خاصی در این رابطه وجود ندارد به همین دلیل دریافت خسارت مازاد بر دیه در این رابطه می تواند توجیه حقوقی داشته باشد. در این خصوص ساز و کارهای مبانی مسئولیت مدنی و شرایط تحقق آن باید کاملاً بررسی شود تا مبانی ضرر و انواع آن و همچنین شرایط اخذ آن مشخص شود. از جمله مسائل مهم در این تحقیق بررسی مسئولیت مدنی اشخاص مسئول در سقط جنین می باشد که در این رابطه مسولیت پدر و مادر، پزشک مورد بررسی قرار می گیرند. در این خصوص می توان به علل رافع مسئولیت اشاره کرد که به دو دسته پزشکی و قانونی تقسیم می شوند و با بروز این علل، مسئولیت ساقط شده و افراد مسئول، بری می شوند.
کلیدواژه: جنین، مسئولیت مدنی، تقصیر، مسئولیت حرفه ای، خسارت.
مقدمه
مسئولیت مدنی از ابداعات قرن اخیر مي‌باشد و تا قبل از این، مسئله مسئولیت مدنی مطرح نبوده و اکثراً مسئولیت ها بر مبنای مسئولیت کیفری مطرح مي‌شده است این در حالی بود که قوانین جزایی نمی‌توانست پاسخگوی برخی سهل انگاری هایی که بدون داشتن عنصر معنوی تحقق یافته است باشد. از این رو مسئولیت مدنی پا به عرصه نهاد و مسئولیت دیگری در کنار مسئولیت کیفری واخلاقی مطرح شد هر چند که مدتها بود مسئولیت قراردادی نیز در برابر زیاندیده مورد استناد بود ولی باید گفت که مسئولیت مدنی ابداعی است نوین که برای تکمیل عدالت و احقاق حق به وجود آمد . سقط جنین از نظر قانونی کاری است ناپسند و برای آن مجازات مقرر شده است ولی با این حال باید گفت سقط جنین در برخی موارد برای حفظ جان مادر از جمله کارهایی است که قانون گذار برای آن مسئولیتی در نظر نگرفته است ولی آن چه که در این باب سعی در بررسی آن داریم مسئولیت مدنی ناشی از سقط جنین مي‌باشد و در این رابطه مي‌خواهیم به مبنای مسئولیت و شرایط تحقق آن و همچنین به خسارت و نحوه اخذ آن اشاره‌اي کرده باشیم. از جمله مواردی که دراین تحقیق سعی در پاسخ گویی آن هستیم مصادیق خسارت معنوی و مادی در سقط جنین مي‌باشد.
1- بیان مسئله
ازآنجاکه امروزه سقط جنین گریبانگیر تمامی کشورهای دنیا به خصوص کشورهای درحال توسعه مي‌باشد بازتاب این معضل اجتماعی نیز تاثیرگذار بر دیدگاههای حقوقدانان و جرم شناسان بوده است.در کشور ما این موضوع هیچگاه بصورت جدی مورد بحث و بررسی قرار نگرفته وبه همان نسبت مشکلات مربوط به آن لاینحل مانده است.قوانین موجود در ارتباط با سقط جنین اکثرا جنبه کیفری موضوع را بررسی مي‌کند ومسئولیت مدنی سقط جنین کمتر مورد توجه قانونگذار قرار گرفته است. درهمه نظامهای حقوقی، یکی از وظایف اصلی حقوق درجامعه جلوگیری از ارتکاب اعمال زیانبار و اتخاذ تدابیر لازم برای جبران خسارت ناشی از آن است. احراز ورود ضرر برای جبران خسارت یکی از ارکان مسئولیت مدنی مي‌باشد،بدین صورت که برای اینکه شخص مسئول و مکلف به جبران خسارت وارده به دیگری باشد سه شرط شامل: ورود ضرر، فعل زیانبار و رابطه سببیت لازم است. پس ضروری است که بدانیم مفهوم ضرر در سقط جنین کدام است. آیا ضروریست که ضرری بوجود آید؟ از مباحث مهم مسئولیت مدنی جبران خسارت ازطریق پرداخت دیه مي‌باشد.ازآنجاکه بحث مسئولیت مدنی وکیفری درحقوق اسلامی از هم تفکیک نشده است، دیه ماهیتی دوگانه دارد که شامل مجازات عمل مجرمانه و جبران خسارت مي‌شود.آیا پرداخت دیه در تمام مواردسقط جنین اعمال میشود؟یا بحث اضطرار مانع از آن می‌شود؟ مواردی مانند نجات جان مادر، پیشگیری از تولد طفل ناقص العضو و…ودرصورت پرداخت دیه آیا می‌توان گفت جبران خسارت بطور کامل انجام شده است؟ آیا جبران خسارت مادی کافی است؟این سوال بخصوص جایی حائز اهمیت است که پارا فراتر از مادیات بگذاریم، زمانی که پدر و مادری جنین خودراازدست می‌دهند یا به دلیل سقط برای همیشه از داشتن فرزند محروم میشوند، زیان‌هاي روحی و معنوی که ارزش آنها به مراتب بیشتر از زیان‌هاي مادی می‌باشد. مورد دیگری که همیشه مورد اختلاف وبحث ونزاع بین حقوقدانان وفقها بوده است. مساله عدم النفع بوده که گروهی موافق با دریافت آن و گروهی مخالف آن هستند. مواردی مانند ارث و وصیتی که برجنین بوده است آیا وراث مي‌توانند تقاضای جبران خسارت نمایند؟به دلیل وجودقوانین کیفری وفتاوای مشابه فقهادراین زمینه صحبت ازمسئولیت مدنی راه بجایی نبرده است اماازآنجاکه سقط جنین آماربسیارزیادی رابه خوداختصاص داده است ومسئولیت مدنی که بخش مهمی ازحقوق مدنی راتشکیل مي‌دهدهمان التزام وتعهدقانونی مشخص به جبران ضرروزیانی است که درنتیجه عمل اوبه مناسبت انجام فعل زیانباربه دیگری واردشده است،مساله اصلی چنین ظهور میکند که اشخاصی که مرتکب سقط جنین شده‌اند یابه نوعی درآن دخیل بودند، چه کسانی هستند و چه مسئولیتی دارند؟مادر،بعنوان نقش اصلی درسقط جنین شناخته شده است امانبایدبه ظاهر اکتفا نمود چون ممکن است فعل زیانبار توسط پدر، پزشک، ماما یا اشخاص دیگر یا حتی بطور اشتراکی صورت گرفته باشد که بحث ضررمستقیم و غیرمستقیم پیش کشیده می‌شود. از دیگر مسائل مهم مبنای مسئولیت مدنی درسقط جنین چیست. آیا صرف اینکه سقط جنین صورت بگیرد مسئولیت شامل آن می‌شود؟ یا اینکه باید تقصیری در میان باشد. بنابراین شناخت تحلیلی از وضعیت جبران خسارت وارد بر زیان دیده برمبنای نظام مسئولیت‌ها و بررسی اصول وجست‌وجوی مبنا و راهکار‌هاي که بتواند نیاز امروزجامعه را برآورده سازد، مورد اهتمام این پایان نامه است.
2- سئوالات تحقیق
1.مبنای مسئولیت مدنی در سقط جنین چیست؟
2.خسارات وارد درسقط جنین شامل چه مواردی مي‌شود؟
3.مسولیت مدنی ناشی از سقط جنین بر عهده چه کسانی است؟
3- فرضیه‌هاي تحقیق
1.مبنای مسئولیت مدنی درسقط جنین تقصیر مي‌باشد.
2.خسارات مادی،معنوی،عدم النفع وخسارات مازادبردیه راشامل میشود.
3.تمام کسانی که ارکان مسولیت مدنی سقط جنین درعمل آنها احرازشود.
4- ضرورت تحقیق
اکثرمقالات وتحقیقات نوشته شده درزمینه‌ی سقط جنین در ایران عمدتا شامل بحث‌‌هاي شرعی وحقوقی مي‌شوند و مساله سقط جنین را براساس دیدگاه‌هاي اسلامی بررسی نموده‌اند و مسائل اجتماعی، قانونی و شرعی مطرح شده براساس آن اشاره کرده‌اند، که بطورسنتی سقط جنین ازموضوعات حقوق کیفری تلقی ومورد بحث واقع شده است. ضرورت تحقیق در اینجا شکل می‌گیرد که تحقیقات سابق همه در ادامه و تایید تحقیقات سابق خود بوده و همین امر موجب شده که مساله مزبور تنها یک موضوع حقوق کیفری تصور شود. اما برآنیم در این تحقیق تحت تاثیر این طرز تفکر قرار نگرفته و وارد قلمرو مسئولیت مدنی سقط جنین شویم و به بیان مسائلی بپردازیم که غالباً از نظرها دورمانده است. به دلیل آمار بالای سقط جنین در ایران و سایر کشورها، نیاز به بررسی این موضوع محسوس‌تر می‌شود. زمانی که قوانین متعدد در نظام‌هاي حقوقی مختلف برای هرچه بهترکردن سطح آسایش جامعه تلاش مي‌کنند، کم توجهی به چنین موضوعی ازخلا‌هاي تحقیقاتی موجود بشمار می‌آید.
5- پیشینه تحقیق
حقوق کشور ما در ارتباط با قلمرو مسئولیت مدنی سقط جنین، تاریخی همراه با فراز ونشیب را طی کرده است، شناخت تحولات حقوق یاد شده در ارتباط با موضوع مورد بحث، جز با بررسی پیشینه مساله درحقوق بیگانه ازیک طرف و شناخت مبانی فقهی ونظریه مشهور میان فقیهان، ازطرف دیگر میسر نیست درمطالعات خارج از کشور به دلیل محدودیت‌های دسترسی به مقالات وکتب، پیشینه تحقیقاتی قابل توجهی یافت نشد. اما همین مطالعه اندک نیزنشان می‌دهد که این موضوع ازدغدغه‌هاي بسیاری ازحقوقدانان، جامعه شناسان و پزشکان بوده است. که در اکثر موارد مسئولیت مدنی سقط جنین راتنها برای مادر نشناخته و درصدد یافتن سایر عاملین و جبران صحیح وکامل خسارت ناشی از آن مي‌باشند. از این موارد می‌توان به کتابهای مسئولیت مدنی دکتر کاتوزیان، دکتر صفایی، دکتر باریکلو اشاره نمود که در مورد مسئولیت مدنی و شیوه‌هاي جبران خسارت سخن گفته اند. اما باید خاطرنشان کرد که بطور جزئی به مساله مسئولیت مدنی ناشی ازسقط جنین پرداخته نشده است. در رابطه با کتب فقهی می توان به مواردی اشاره کرد ولی مهمترین آن ها، جواهرالکلام محمدحسن نجفی(ره)، است که از دیگر کتابهای موجود در این زمینه است. از مقالات مي‌توان به موارد ذیل اشاره کرد: سقط جنین درحقوق اسلامی وفمینیسم، محمد نوذری-‌بررسی تطبیقی سقط جنین درایران وجهان، زهراقربانی ودکترشهلاباقری-بررسی جوازوادله سقط جنین، نوشین آهووران-بررسی سقط جنین براساس نظریه اثر دوگانه، محمدجواد واحدی ومژگان گلزاراصفهانی_جدال حیات، بررسی اجمالی تئوریهای سقط جنین، محمدراسخ.
6- اهداف تحقیق
بررسی ارکان اصلی مسئولیت مدنی سقط جنین در حقوق ایران .
بررسی وتبیین مسئولیت مدنی سقط جنین درفقه اسلامی وقانون مدنی ایران .
7- روش تحقیق
این تحقیق به شیوه کتابخانه‌اي جمع آوری مي‌شود که در آن سعی شده است از منابع معتبر علمی در رابطه موضوع تحقیق استفاده شود از طرف دیگر با توجه به کمبود منابع در این زمینه و همچنین به روز رسانی مطالب از اینترنت نیز بهره گرفته شده است.
فصل اول : كليات
اصولا در آغاز هر مقاله وتحقیقی به بیان معانی و مفاهیم موضوع تحقیق و همچنین بیان ریشه ها و معانی مختلف بیان شده از آن برای آماده کردن ذهن خواننده می پردازند. سقط و جنین هر دو کلماتی عربی هستند که به زبان فارسی راه یافته‌اند و معانی مختلفی برای آنها ذکر کرده‌اند.ونیز نظرات و دیدگاههای مختلف و درنهایت نظریه مورد قبول در کشورمان را بررسی کرذه و جایگاه وموضع آن را مشخص نماییم.
واژه جنین از نظر لغوی به معنای هر چیز پوشیده و مستور است و به بچه تا زمانی که در شکم مادر است جنین گفته مي‌شود. (عمید، 1363،ص 513)
واژه سقط جنین معادل واژه انگلیسی Abortion و واژه فرانسوی Avortement مي‌باشد و به افتادن جنین قبل از نمو کامل در رحم اطلاق مي‌شود. (عباسی، 1389،ص76)
در اصطلاح حقوقی نیز جنین به همین معنی به کار مي‌رود مبدا آن ابتدای حاملگی و نهایتش لحظه قبل از ولادت است و فرقی بین تشکیل جنین از راه مواقعه یا سایر روشها نیست. (عباسی، 1389،همان)
بنابراین سقط جنین عبارت است از ختم حاملگی قبل از این که جنین قابلیت زندگی پیدا کند که معمولا قبل از هفته بیستم حاملگی است. (مک لونان، 1355،ص87)
1-1- مفهوم سقط جنین
جنین بروزن فعیل (اسم مفعول)، به هر چیز پوشیده و مستور باشد، (عمید، 1367،ص473) اطلاق مي‌گردد. به همین اعتبار به باغ پردرخت از آن جهت که درختان انبوه روی زمین را مي‌پوشانند و به گور و مرده ی در آن که پوشیده از چشم دیگران است به ترتیب جنّه و جنین گفته مي‌شود، (خلیل جر، 1376،ص772) هنچنین «قلب» را که میان بدن پوشیده شده ، «جّنان» (احمدمصطفی، 1989،ص141) و دیوانه را که عقل او پوشیده شده است، «جنّه» نامیده اند. (خلیل جر، 1376،ص772) «جنّه » نیز به پرده، سپر و هر سلاحی که انسان را پوشانده و نگهداری کند، اطلاق شده است. (خلیل جر، 1376،ص772) بالاخره محصول حاملگی (احمدمصطفی، 1989،ص772) را که مبدأ آن ابتدای آبستنی و انتهای آن لحظه ی ماقبل ولادت است، (جعفری لنگرودی، 1346،ص1579) برخی مفهوم جنین را به دلیل اینکه به وسیله ی زهدان مادر پوشیده شده است، می دانند (ابن منظور، 1408،ص385) «جنین» نامیده اند. در قرآن مجید نیز در مورد این پوشش آیاتی وارد شده است: «لخلقکم فی بطون امهاتکم» (زمر، 6) شما را در شکم‌هاي مادارنتان آفریدیم و «اذا انتم اجنه فی بطون امهاتکم» (نجم، 32) آنگاه که شما در شکم‌هاي مادرانتان جنین بودید. معادل کلمه ی جنین در زبان انگلیسی واژه ی FietusیاFetus است. (آریانپور، 1372،ص1749)
بنابراین واژه ی جنین که جمع آن «اجنّه» و «أجنن» است، (خلیل جر، 1376،ص773) به طور کلی به بچه تا زمانی که در شکم مادر است و زاییده نشده (عمید، 1376،ص473) و هر چیز پوشیده اطلاق مي‌شود. (سیاح، 1378،ص286)
در کتابهای فقهی به ندرت «جنین» را تعریف کرده‌اند و بیشتر در ورود به بحث دیه ی جنین به ذکر مراحل مختلف جنین یا حمل و میزان مجازات دیه ی هر یک از آن مراحل اکتفا کرده اند. شهید ثانی که از جمله فقهایی است که به تعریف واژه ی جنین پرداخته، مي‌فرماید: «جنین در بطن مادرش است که به خاطر استتار آن در شکم مادر به این نام خوانده شده است. این واژه از ریشه ی اجتنان به معنای پوشش و به معنی مفعول استفاده مي‌شود.» (مکی العاملی، 1390ق،ص288) در شرح تبصره ی علامه نیز به همین معنی به کار رفته است. (مکی العاملی، 1329 ق،همان)
در متون و مواد قانونی نیز تعریفی از جنین به چشم نمی خورد.در نظام حقوقی پیشین یعنی قانون مجازات عمومی سال1352 قانونگذار کیفری بدون پرداختن به معنای جنین (ویا سقط جنین)، تنها به بیان احکام مربوط به سقط حمل و انواع آن اکتفا کرده بود.1 در مقررات جزایی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی نیز همان روش اتخاذ شده است و قانونگذار اسلامی به پیروی از منابع فقهی که منشأ تدوین قوانین مجازات اسلامی است، مستقیماً به ذکر مراحل مختلف جنین و مقدار دیه ی آن پرداخته است.2
1-1-1 سقط
سقط در لغت به معنی افتادن، سقوط كردن، انداختن، خارج شدن ، از بین رفتن و واقع شدن است. (عمید، 1367،ص530) سقط در اصطلاح فقها به معنی خارج شدن جنین از رحم مادر، قبل از كامل شدن آن است. به عبارت دیگر، اگر جنین قبل از پایان دوره حمل و كامل شدن به صورت مرده از رحم خارج شود، بدان سقط گویند. مانند آن که جنین در 6 ماهگی به صورت زنده از رحم خارج شود. با نظر به معنای مذکور سقط در اصطلاح به همان معنی لغوی است با این فرق که سقط در لغت دارای معنای عام است ولی در اصطلاح برای سقط جنین بکار می رود. به حذف یا بیرون آمدن یا بیرون آوردن رویان یا جنین مرده یا زنده از رحم، سِقطِ جَنین یا اَفگانه شدن گفته می‌شود.(انصاری، 1388،ص233) سقط جنین عمدی به معنای پایان بخشیدن به بارداری به ‌وسیله دارو یا عمل جراحی پیش از زمانی است که جنین بتواند زنده زاده شود. (از ویکی‌پدیا، دانشنامه آزاد کلمه سقط) سقط جنین در حقوق عبارت است از اخراج عمدی و غیر طبیعی و قبل از موعد طبیعی جنین به نحوی که حمل خارج شده از بطن مادر زنده نباشد یا قابل زیست نباشد . (همان)
1-1-2- مفهوم پزشکی جنین
برای تشکیل یک جنین تحقق لقاح بين‌اسپرم و تخمک ضرورت دارد. بعد از نفوذ اسپرم به داخل تخمک و بارور شدن آن که از طریق ادغام مواد ژنتیکی دو سلول جنسی صورت مي‌گیرد، موجودی به وجود مي‌آید که آن را زایگوت مي‌گویند. تشکیل زایگوت با مشاهده دو پیش هسته در داخل تخمك تشخیص داده مي‌شود و 18-12 ساعت پس از لقاح باروری تخمک را مي‌توان مشاهده و در نتیجه تشکیل زایگوت را تشخیص داد. پس از حدود 24 ساعت از زمان باروری اولین تقسیم سلولی در زایگوت آغاز مي‌شود. از زمان تقسیم اولیه سلولهای زایگوت تا هشت هفته بعد از آن، زایگوت را رویان یا آمبریا مي‌نامند و به عبارت دیگر رویان واژه‌ای است که برای توصیف مراحل اولیه رشد جنین به کار مي‌رود و از مرحله شروع تقسیم سلولی تا هفته هشتم حاملگی، جنین را شامل مي‌شود.
بنابراین ملاحظه مي‌شود که زایگوت که حاصل لقاح گامت‌هاي نر و ماده مي‌باشد یک موجود تک سلولی است و عمر آن در حدود 24 ساعت مي‌باشد و بعد از 24 ساعت از زمان تشکیل زایگوت، تقسیم سلولی آن آغاز مي‌شود و از زمان شروع تقسیم سلولی تا هفته هشتم حاملگی، موجود موسوم به جنین را رویان مي‌نامند. رویان در مرحله 16 سلولی به شکل یک کره توپر در مي‌آید که مورولا نام دارد. از هفته نهم باروری تا زمان وضع حمل به این موجود از نظر پزشکی، جنین اطلاق مي‌شود. بنابراین جنین از نظر طبی واژه‌اي است که برای توصیف جنین در حال رشد در داخل رحم از هفته نهم حاملگی تا پایان آن اطلاق مي‌شود. (فیض الهی، 1389،ص23)
سقط جنین در اصطلاح پزشکی عبارت است از خروج یا اخراج جنین پیش از آن که قابلیت حیات مستقل داشته باشد و چون جنین قبل از شش ماهگی قادر به ادامه حیات مستقل نیست، بنابراین، اگر تا قبل از ماه ششم بارداری از رحم خارج شود آن را سقط شده تلقی مي‌کنند و از ماه ششم به بعد چنانچه جنین به دنیا بیاید، قابلیت حیات داشته ولی شانس زنده ماندن آن به علت نارس بودن کم است. جنین موقعی سقط مي‌گردد که در داخل رحم مرده و در نتیجه تمام و یا قسمتی از جدار رحم کنده شده باشد و رحم به ناچار برای خارج ساختن آن منقبض شده و تولید درد نماید که این دردها به علت انقباض عضله رحم مي‌باشد. (ادوین، 1378،ص22) در مجموع اصطلاح سقط جنین به اخراج قبل از موعد جنین به نحوی که قابل زیستن نباشد اطلاق مي‌گردد. (عباسی، 1385،ص77)
1-1-3- مفهوم حقوقی جنین
یکی از اساتید در ذیل عنوان جنین این چنین مقرر مي‌دارد: «بچه در رحم مادر که پس از آبستن شدن متصور است تا زمان تولد که نوازد و مولود مي‌شود(ماده 957 قانون مدنی و ماده 103 قانون امور حسبی) جنین ارث مي‌برد اما مورث واقع نمی شود. نابود کردن جنین در حکم قتل نفس است و ارث او به ورثه حین قتل او مي‌رسد. اگر روح در جنین دمیده نشده باشد دیه او کمتر است و به حسب مراتب سن و سال او فرق مي‌کند. اگر مادر سقط جنین کند باید دیه بدهد و خود از وی ارث نبرد. قاتل زن باردار که مقرون به مرگ جنین گردد باید جداگانه دیه جنین را بدهد. اگر جنین متعدد باشد هر یک را دیه‌اي است.» (جعفری لنگرودی، 1388،ص1579)
تعریف دیگری که از جنین شده است به این نحو است که «جنین‌ در لغت عبارت است از:هر چیز پوشیده و مستور،و به نطفه تا زمانی که در شکم زن است اطلاق می‌شود و به بچه‌ای‌ گفته می‌شود که رحم مادر او را پوشانیده و از دیده پنهان است و هنوز زاییده نشده است. مبدأ آن ابتدای انعقاد نطفه و آبستنی است و انتهای آن لحظه ماقبل ولادت طفل است.» (مهربانی، 1380،ص30)
حقوقدانان تعاریف مختلفی از سقط جنین به دست داده‌اند که به برخی از آنها اشاره مي‌کنیم:
پروفسور گارو حقوقدان فرانسوی، سقط جنین را «اخراج عمدی و قبل از موعد حمل» مي‌داند و استاد گارسون معتقد است که «سقط جنین عبارت از، منقطع ساختن دوران طبیعی بارداری است» و آقای دکتر پاد باالهام از مواد 180 تا 183 قانون مجازات عمومی اصلاحی 1352، سقط جنین را اینگونه تعریف کرده است: «سقط جنین عبارت است از اخراج حمل قبل از موعد طبیعی زایمان به نحوی که زنده یا قابل زیستن نباشد…»
بنابراین مي‌توان گفت: «انجام هرگونه اعمال مجرمانه‌اي که منجر به توقف حیات جنینی و یا سلب حیات از جنین و اخراج قبل از موعد طبیعی آن گردد سقط جنین محسوب مي‌گردد.» (مهربانی، 1380،همان)
می توان چنین نتیجه گرفت که سقط جنین تقسیم میشود به عمدی وغیر عمدی.که سقط جنین غیرعمدی جرم نیست.بنابراین سقط جنین عمدی عبارتست از اقدام مجرمانه برای سلب حیات از جنینی که درآن علایم حیات دیده می شود چه این عمل به عنوان اخراج زود هنگام از رحم باشد و چه این اقدام با هدف از بین بردن آن باشد.
1-2- بررسی مشروعیت یا ممنوعیت سقط جنین
در حال حاضر در اغلب کشورهای غربی سقط جنین گرچه امری قانونی است اما بحث از جنبه‌هاي اخلاقی آن هنوز داغ است. مسلماً همچنانکه آزادی مطلق سقط جنین به خاطر عوارض سوء آن از جمله از هم پاشیدگی نظام اخلاقی و خانواده ها امری ناپسند است، ممنوعیت مطلق آن نیز قابل بحث و تأمل است. بدیهی است که پیروان هر نظریه، جهت توجیه عقاید خود دلائلی ابراز مي‌دارند که ریشه یابی و رسیدن به مبانی این آرا و اندیشه ها، جهت رفع این معضل گریبانگیر نسل بشر و برخورد درست ومنطقی با آن می تواند مثمر ثمر باشد.
باید گفت سقط جنین ریشه در بحران اجتماعی و اقتصادی نیز دارد به عبارت دیگر سقط جنین قبل از این که یک معضل حقوقی باشد یک معضل اجتماعی مي‌باشد از این رو باید به بررسی برخی نظریه ها در این زمینه مي‌پردازیم.
در پی علل و عوامل گوناگون مؤثر در سقط جنین، تئوری ها و نظریه هایی در موافقت و یا مخالفت با این پدیده در جوامع مختلف به وجود آمده است. از آنچه که برخی از این نظریه ها در ممنوعیت سقط جنین در بعضی جوامع مؤثر بوده و از مبانی تئوریک آن به شمار مي‌رود، به شرح و بررسی آنها مي‌پردازیم. (سوهانیان، 1389،ص54)
1-2-1- تئوری آزادی مطلق
طرفداران این تئوری که معتقد به لغو کلیه ی محدودیت ها نسبت به سقط جنین و آزادی بی قید و شرط آن هستند، برای توجیه و اثبات نظریه ی خود به دلایلی استناد مي‌کنند که اهم آنها عبارتند از:
1-2-1-1- حفظ حیات و سلامت مادر
سقط جنین به خاطر زندگی و سلامت جسمی و روانی مادر که در سراسر گیتی گاه مطلق و گاه مشروط پذیرفته شده است، بر این استدلال متکی است که حفظ جان مادر که بالفعل انسانی کامل است بر حفظ جنین که موجودی با حیات بالقوه ی انسانی و تا زمان تولد بدون فردیت و شخصیت است، ترجیح دارد.(ای پنس گریگوری، 1382،ص157) لذا کاملاً منطقی و عقلانی است که در صورت به خطر افتادن حیات و حتی سلامت مادر با اقدام به قطع بارداری از مادر حمایت شود.اما به نظر می رسد این استدلال به تئوری آزادی مشروط نزدیکتر باشد،زیرا آزادی مطلق نباید مقید به شرطی همچون لزوم حفظ حیات مادر باشد.
1-2-1-2- کاهش مرگ مادر
به عقیده ی طرفداران آزادی مطلق سقط جنین، ممنوعیت سقط نه تنها هیچگاه تأثیر قطعی در جلوگیری افراد از آن نداشته بلکه موجب افزایش سقط جنین‌هاي غیرقانونی و پنهانی در شرایط غیربهداشتی مي‌شود.بدیهی است که این امر قطعاً موازین ایمنی حاصل از سقطهای قانونی را دارا نبوده، در نتیجه آمار مرگ زنان به طور چشمگیری افزایش مي‌یابد. لذا با توجه به عوارض شایع سقط جنین غیرقانونی از جمله خونریزی شدید،عفونت، سوراخ شدن رحم که از نظر پزشکی یکی از علل عمده ی مرگ مادر محسوب مي‌شود (مک دونالد کینگهام، 1376،ص119) و با عنایت به اینکه هدف اصلی جوامع باید جلوگیری از این گونه تراژدی ها باشد، تنها راه حل این معضل را قانونی کردن سقط جنین و به عبارتی دیگر بی خطر ساختن آن مي‌دانند. بویژه آنکه به موجب آمار سازمان بهداشت جهانی سالانه متجاوز از دویست هزار زن در دنیا به لحاظ اقدام به سقط‌هاي غیرقانونی جان خود را از دست مي‌دهند و تقریباً در هر سال 31-26 میلیون سقط قانونی و حدود 22-10 میلیون سقط غیرقانونی در جهان انجام مي‌شود. (جاناتان برک، 1380،ص146).البته این استدلال مصادره به مطلوب است زیرا نمی توان برای جلوگیری ازآثار سواستفاده این عمل مجرمانه،آن عمل را مباح کرد بلکه راه حل این است که زمینه وقوع جرم را با تدابیری کاهش داد،برای مثال برخورد شدید با متخلفان.
1-2-1-3- جلوگیری افزایش جمعیت
افزایش جمعیت که امروزه به نام انفجار جمعیت از آن نام برده مي‌شود، از دلایلی است که پیروان نظریه ی آزادی سقط جنین در توجیه عقاید خویش بدان استناد مي‌کند. به عقیده ی آنان، معظلات و عوارض فراوان اجتماعی و اقتصادی ناشی از توسعه بی رویه ی جمعیت، برای دولتها چاره‌اي جز کنترل موالید که قاطع‌ترین روش آن سقط جنین است باقی نمی گذارد. (محقق داماد، 1385،ص132) حتی برخی زمزمه‌ی لزوم تجدید نظر و بازبینی در سوگند نامه ی بقراط را سر داده، مدعی شده‌اند اگر بقراط نیز در زمان حیات خود انفجار جمعیت و عوارض آن از جمله فساد و اعتیاد و آوارگی و بی سامانی مردمان را مشاهده مي‌کرد شاید نه تنها تحدید موالید، بلکه سقط جنین را برای نجات بشریت ضروری و لازم مي‌دانست. (ماه وان، 1372،صص1.2) علاوه بر آن دگرگونیها و تحولات جهان امروزی در مقایسه با زمانهای گذشته، اندیشه‌هاي نو و متناسب با مقتضیات را مي‌طلبد. (ماه وان، 1372،همان)این استدلال نیز جای اشکال دارد چون راههای بهتری برای کنترل جمعیت وجود دارد که مهمترین آن آموزش و ترویج فرهنگی است نه سقط جنین!.
1-2-1-4- حق انتخاب زن
از جمله دلایلی که پیروان آزادی سقط جنین برای اثبات عقیده خود به آن تمسک کرده‌اند ، حق انتخاب زن است. به عقیده ی ایشان امروزه به دنبال تحول و دگرگونی جوامع بشری، حقوقی برای زن شناخته شده که از آن جمله مي‌توان از حق اختصاصی وی برای نگهداری یا سقط جنین از آن رو که بخشی از بدن او بوده جدا از پیکر او نیست، اشاره کرد. (حسینی نژاد، 1384،ص67)
لذا هیچ کس حتی جامعه حق تحمیل بارداری به زن را ندارد. طرفداران آزادی سقط دراین رابطه تا بدانجا پیش رفته‌اند که رد تصمیم گیری زن در این خصوص را رد انسانیت و بشریت او دانسته اند.
جودیت تامسون از پیروان تئوری فوق در توجیه اخلاقی این حق مثالی مي‌زند. وی مي‌گوید: فرض کنید برای عمل جراحی در بیمارستان بستری شده اید وقتی بیدار شدید مي‌بینید شما رابه یک ویولونیست متصل کرده‌اند و خون از طریق لوله هایی به کبد شما وارد و خارج مي‌شود و از کلیه‌هاي شما بر خلاف میلتان برای زنده نگه داشتن فرد مزبور استفاده شده است. وی در ادامه مي‌گوید: درست است که ویولونیست حق حیات را دارد اما حال این حق را ندارد که شما را ملزم نماید تا اجازه ی استفاده از کلیه‌هاي خود را به او بدهید. تامسون آنگاه استدلال مي‌کند که به همین ترتیب اگر چه جنین حق حیات دارد اما جامعه نمی تواند زن باردار را مجبور کند تا برخلاف میلش به جنین متصل بماند و به مدت نه ماه بدنش را به عنوان محفظه‌ی پرورش جنین به کار برد. از دید تامسون واضح ترین مثال، تجاوز است که در نتیجه، علی رغم تمایل زن به بارداری، ممکن است لقاح صورت پذیرد در این صورت جنین فرد متجاوز حقی نسبت به استفاده از بدن زن ندارد. به عبارت دیگر همانطور که پاره‌اي دیگر ا ز مدافعین سقط جنین ناشی از تجاوز استدلال کرده‌اند حق مادر درترجیح عشق ورزیدن به فرزندی ناشی از بارداری مشروع، نسبت به فرزندی که از رابطه‌ی ناخواسته و تجاوز کارانه به وجود مي‌آید،مجوزی برای انتخاب سقط جنین به شمار مي‌آید.
1-2-2- تئوری ممنوعیت مطلق
با توجه به این تفسیر از شأن و جایگاه جنین ونیز این اصل اخلاقی که کشتن انسان بی گناه همواره نادرست است، کلیسای کاتولیک رم از همان آغاز هر گونه اقدام مستقیم برای سقط جنین را منع و نکوهش کرده است. حتی گفته‌اند یکی از عوامل جدایی و تمایز مسیحیان اولیه از کافرکیشان، مسئله ی سقط جنین و طفل کشی بوده است، چرا که مسیحیان برخلاف کافران، به شدت با سقط جنین و طفل کشی مخالف بودند.
نخستین منع صریح سقط جنین را در دیداخه مي‌توان سراغ گرفت. این کتاب راهنمای تعالیم مسیحی در اواخر سده ی نخست میلادی یا اوایل قرن دوم نوشته شده است. در بخش نخست این کتاب «دو طریق زندگی و مرگ» باهم مقایسه مي‌شوند. یکی از احکامی که نشانه ی «طریق زندگی» برای مسیحیان است، این حکم است: «کودک را باسقط کردن نکش و باعث هلاکت نوزاد نیز نشو» دریکی از اسناد قدیمی مسیحی آمده است: خداوند، که مالک زندگی است، وظیفه ی شکوهمند حفظ زندگی را به آدمیان وانهاده است. آدمیان باید این وظیفه را به شیوه‌اي شایسته به انجام رسانند. باید از لحظه بارداری با کمال دقت از زندگی صیانت کرد:سقط جنین و طفل کشی گناهانی نفرت انگیزند.(جمعی از نویسندگان،1385،صص 300)
ترتولیان، یکی از الهی دانان قدیم مسیحی، جنین را از لحظه انعقاد نطفه انسان کامل میداند. به اعتقاد وی، سقط جنین فقط آنگاه مجاز است که برای نجات جان مادر ضروری باشد. آگوستین، دیگر عالم بزرگ مسیحی، بین جنینی که روح در آن دمیده شده و جنین بی روح تفکیک قائل است. وی گرچه سقط این هر دو دسته را منع و نکوهش مي‌کند، این عمل را فقط در صورت دمیده شدن روح در جسم داخل رحم مادر، سقط جنین تلقی مي‌کند(جمعی از نویسندگان،1385،ص303) در قرن سیزدهم میلادی، توماس اکوئیناس، بزرگ ترین الهی دان مسیحیت در قرون وسطا، به تبع ارسطو قائل به این شد که در پسران در حدود روز چهلم پس از بارداری و در دختران در حدود روز هشتادم، یا به نقلی روز نودم، روح دمیده مي‌شود. اندیشه اکوئیناس و آگوستین باعث شد که در شدت یا خفیف بودن قبح سقط جنین، بسته به اینکه جنین در چه مرحله‌اي باشد، تمایز گذاشته شود.با این همه، این تفکر را کلیسای کاتولیک رم رسماً در قرن نوزدهم کنار نهاد. در سال 1869 پاپ پیوس نهم اعلام کرد که مجازات طرد برای سقط جنین در هر مرحله‌اي که باشد اعمال مي‌شود. در سال 1917 مجموعه قانون شرعی جدید مقرر کرد که همه جنین‌هاي سقط شده باید غسل تعمید شوند، و این امر آشکارا بیان مي‌کند که جنین متولد شده از لحظه انعقاد نطفه انسانی کامل است. این دیدگاه را شورای واتیکانی دوم و پاپ پل ششم نیز تأیید و بر آن تأکید کردند. (جمعی از نویسندگان، 1385،ص336)
1-2-2-1-دلایل طرفداران ممنوعیت مطلق
قدمت این تئوری به دوران باستان برمی گردد. در یونان (گودرزی، 1372،ص35) و روم قدیم (حکمت، 1366،ص27)، سقط جنین اصولاً عملی مذموم و گناه محسوب شده و مجازات سنگین برای مرتکب آن در برداشت. منع اخلاقی از بین بردن جنین و لزوم حمایت از آن در سوگند نامه‌هاي پزشکی آن زمان از جمله سوگندنامه «بقراط» (ساکت، 1372،ص67) و «عساف» (اعتمادیان،1367،ص145) به خوبی نمایان است.
در هر حال، طرفداران تئوری فوق، مطلقاً مخالف سقط جنین بوده و تحت هیچ شرایطی آن را مجاز نمی‌دانند. این گروه که عمدتاً از پیروان مکتب اصالت وظیفه هستند، معتقدند یک تکلیف و وظیفه ی مطلق نسبت به جنین وجود دارد و آن تحریم قطعی و بدون استثنا سقط جنین است. (سوهانیان، 1389،ص25)
پیروان نظریه ی ممنوعیت مطلق سقط جنین در زمینه ی اثبات دیدگاه خویش دلایلی را ارائه کرده‌اند که اهم آن به این شرح است:
الف: قداست حیات
برخی از مخالفان سقط جنین مفهوم فوق را پایه ی استدلال نظریه ی خود قرار داده اند. این گروه که بیشتر از محافل مذهبی و بعضاً پزشکی (دامادی، بی تا) هستند معتقدند : حیات یک موهبت الهی است و کسی حق ندارد آن را سلب نماید. براین اساس، حیات دارای قداستی است که لزوم حفاظت مطلق از آن را توجیه مي‌کند. (چودین، 1373،ص196)
در همین رابطه فتوای قاطع کلیسای کاتولیک نسبت به حرمت سقط جنین و حتی هر گونه تلقیح مصنوعی و پروردن تخمک در آزمایشگاه (کاتوزیان، 1369،ص324) مبنی بر ممنوعیت مطلق دخل و تصرف در قدرت تناسلی و روند طبیعی انتقال حیات و نتیجه ی نهایی آن (جنین) قابل ذکر است.
ب: حق حیات داشتن جنین به عنوان یک انسان
یکی از دلایلی که طرفداران ممنوعیت سقط به آن استناد مي‌کنند، پذیرش انسان به عنوان یک نفس یا فرد است که مانند سایر افراد از حقوقی که اهم آن حیات و زنده به دنیا آمدن است باید برخوردار باشد. به عقیده ی اینان جنین از زمان لقاح شخصیتی انسانی و موجودی زنده و فعال محسوب شده ، از این جهت شایسته ی حفظ و نگهداری است. (استیرو، 1372،ص189)
ج: برابر بودن حق زندگی
بنابر استدلال فوق، هر انسان زنده‌اي از نظر داشتن حق زندگی با انسان دیگر برابر است و جنین نیز به عنوان یک انسان از این اصل مستثنی نیست، لذا هیچ کس حتی والدین حق از بین بردن و به قتل رساندن این انسان بی گناه و مظلوم را ندارند.
د: حق انتخاب جنین
به موجب این دیدگاه ، اگر نطفه ی منعقده یا جنین را به عنوان یک شخص بپذیریم و قائل به فرد یا نفس بودن آن باشیم، باید قائل به حق انتخاب او در زنده و سالم متولد شدن نیز باشیم. اقدام به ختم حاملگی بدون در نظر گرفتن این حق، در واقع ارزش ندادن به شخصیت انسانی اوست.
به عقیده ی مخالفین سقط جنین، نطفه از لحظه ی انعقاد روندی تکاملی را آغاز مي‌کند که بخشی از آن در زهدان و بخش دیگر بیرون از آن است. گرچه جنین قسمتی از تکامل خود را درون مادر و وابسته به او مي‌گذراند، اما موجودی است غیر از مادر و مانند ناخن و مو از آن مادر و در مالکیت او نیست که به دلخواه و یا براساس مصالح قیچی شود.
وابستگی جنین به وجود مادر در دوران جنینی به معنی نفی موجودیت او نیست، همچنانکه بعداز تولد نیز در عین استقلال وجودی وابسته به مادر و پدر و محیط است. پس چگونه مي‌شود که کسی به دلخواه انسانی وابسته به خود را به هر دلیلی که بتوان اندیشید از میان بر دارد.
با توجه به این استدلال، مخالفین سقط جنین هرگونه تصمیمی را که منافات با حق حیات جنین داشته باشد، نوعی تبعیض بین آحاد بشری و بی اعتنایی به حق انتخاب جنین دانسته اند.
ه: رعایت اصل عدالت و احسان
به موجب این اصل هر تلاشی جهت وارد ساختن صدمه به جنین، هر چند با هدفی نیکوکارانه انجام شود، اصول عدم بزهکاری و عدالت را نقض نموده تعدی محسوب مي‌شود. برخی از مخالفین سقط جنین ضمن استدلال فوق با تکیه بر اصول اخلاقی، از بین بردن جنین را مطلقاً ممنوع دانسته تحت هیچ شرایطی ختم بارداری را مجاز نمی شمارند. به عقیده ی این گروه، پایان دادن به بارداری به بهای از بین بردن جنین حتی به عنوان روشی برای نجات فردی دیگر، اقدامی مذموم و ناپسند و ظلم به موجود تولد نایافته تلقی مي‌شود.
براساس این دیدگاه در مواردی چون تجاوز به عنف و روابط نامشروع جنسی، زن حق دارد تا کمکهای فوری پزشکی را دریافت کند اما این اقدام تا آنجا تجویز مي‌گردد که به منظور جلوگیری از بارداری و صرفاً عاملی بازدارنده از لقاح باشد نه به عنوان عاملی جهت از بین بردن نطفه ی منعقد شده، زیرا به جبران اشتباه و گناه دیگران، از بین بردن موجودی بی گناه خود عین ظلم و بزهکاری و برخلاف عدل و احسان است.
و: سقط جنین، تجاوزی در حق جامعه
مخالفین سقط جنین، علاوه بر دلایل پیشین، ختم بارداری و از بین بردن جنین را علاوه بر معضلی خانوادگی، جنایتی در حق جامعه تلقی کرده اقدام به آن را به هیچ وجه جایز نمی دانند.
براساس این نگرش که قویاً توسط این گروه تأیید و حمایت مي‌شود، والدین تاقبل از لقاح مي‌توانند از داشتن فرزند جلوگیری کنند، ولی پس از آن که نطفه منعقد گردید حق ساقط کردن آن را ندارند. زیرا جنین موجودی زنده و مستقل و مانند سایر افراد جامعه است و از بین بردن آن جنایتی در حق جامعه محسوب مي‌شود. (اشرفی، 1367،ص143) جنایتی که از آن به آدم کشی و قتل عمد تعبیر شده است. (سوهانیان، 1389،ص27)
1-2-2-2- آثار ممنوعیت مطلق سقط جنین
براساس آمار ارائه شده توسط سازمان جهانی بهداشت در سال 1990 شصت و یک هزار فقره مرگ مادران باردار به واسطه سقط جنین ناسالم بوده است. براساس آمار ارائه شده توسط سازمان بهداشت جهانی در سال 1997 تقریباً 13 درصد کل مرگ مادران باردار به واسطه انجام سقط غیربهداشتی بوده است. براساس آمار ارائه شده توسط همین سازمان، حتی در کشورهایی که مرگ مادران باردار به واسطه فقر مالی و ابتدایی بودن امکانات زایمان آمار بالایی را نشان میدهد باز هم در بین سالهای 1995 تا 1997 مرگ مادران باردار به واسطه سقط‌جنین‌های پنهانی و غیربهداشتی درصد بالایی از کل مرگ مادران باردار را به خود اختصاص داده است. کنفرانس سال 1994 سازمان ملل متحد در قاهره در خصوص «جمعیت و توسعه» نیز از سقط جنین ناسالم و غیربهداشتی به عنوان اصلی ترین عامل در مرگ مادران یاد کرده است.
مطالعات آماری جهانی نشان مي‌دهد که چنانچه امکان قانونی شدن سقط جنین و در نهایت وجود پزشکان متخصص و امکانات مجهز بیمارستانی فراهم گردد مي‌توان گفت که آمار مرگ ناشی از سقط جنین به یک فقره مرگ در هر صد هزار فقره سقط جنین کاهش مي‌یابد.یعنی اگر براساس آمار سال1990 تعداد سقط جنین را در کل کشورها 50 میلیون فقره در نظر بگیریم براساس پیش بینی سازمان بهداشت جهانی در سال 1995 در صورت امکان دسترسی قانونی به سقط جنین غیر بهداشتی به 500 فقره مرگ تقلیل خواهد یافت.
در ایران نیز کم نیست آمار زنان مستضعفی که جهت پرهیز از بارداری ناخواسته یا پرهیز از داشتن فرزندان زیادتر برای سقط جنین به دام سوداگران و دلالان غیر متخصص افتاده‌اند و علی رغم پرداخت مبالغ کلان نهایتاً به علت سقط جنین پنهانی توسط فرد غیرمتخصص و استفاده از لوازم و تجهیزات نامناسب و غیربهداشتی جان مي‌بازند. شایسته است تا حد امکان آماری هر چند تقریبی از این حوادث در ایران ارائه گردد تا راه برای بازنگری قوانین و تغییر سیاست کلی در جهت قانونمند کردن سقط جنین (قبل از دمیده شده روح در آن ) هموار گردد.
افزایش کودکان بی سرپرست و کودکان پس از طلاق و مشکلات عدیده فردی و اجتماعی از آثار دیگر ممنوعیت مطلق سقط جنین است. (جمعی از نویسندگان، 1388،ص337)
1-2-3- تئوری آزادی مشروط
در مقابل دیدگاههای سابق الذکر، دیدگاه دیگری وجود دارد که میانه و بینابین آن دو محسوب مي‌شود.از نظر پیروان تئوری آزادی نسبی، سقط جنین در عین حال که اصولاً عملی مجرمانه و ممنوع تلقی مي‌گردد، در شرایط خاصی مجاز شمرده مي‌شود. به عقیده ی این گروه در سیر تکوینی جنین، مقاطعی وجود دارد که مبین وضعیت هستی و حیات جنین و شروع فردیت یا شخصی تلقی شدن او بوده و زمان پیش از آن به اعتبار شخص یا انسان تلقی نشدن جنین مجوز سقط جنین،آن هم در موارد محدود که عمدتاً تحت عنوان سقط درمانی یا سقط طبی مطرح مي‌شود، خواهد بود. (دستجردی، 1387،ص79)
سقط درمانی که از آن به ختم بارداری به منظور حفظ سلامتی مادر و قبل از قابلیت زندگی یافتن جنین در خارج از بدن مادر تعبیر شده است.
در بسیاری از جوامع مورد پذیرش قرار گرفته است. البته صرف نظر از دامنه ی موارد تجویز آن که در جوامع و نظامهای حقوقی و نظامهای حقوقی مختلف با توجه به ارزشها و هنجارهای پذیرفته شده متغیر است، اغلب جوامع تحت تأثیر آزادی نسبی عمدتاً سقط جنین طبی را در موارد نجات جان مادر، تجاوز جنسی و ناهنجاریهای جنینی پذیرفته‌اند .
1-2-4- موضع حقوق ایران در برابر سقط جنین
از بررسی نظریات مختلف این منظور حاصل شد که کشور ایران از تئوری آزادی مشروط در باب سقط جنین بهره گرفته است به طوری که می توان گفت در ایران به جز معدود موارد، اجازه سقط جنین داده نمی شود و از آنجایی که این مسئله در قانون مجازات اسلامی جرم انگاری شده است می توان



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

دیدگاهتان را بنویسید